Showing posts with label Kiukna. Show all posts
Showing posts with label Kiukna. Show all posts

Yangon ah Gamvai kamkupna nasia tak in ki nei

2008 pingpei thukhun leh Federal Democracy pen, kizopna kisai na omlo hi

Federal democracy kiukna deih taktak leh mipi aa ding nasem taktak makai ahih leh, 2008 pingpei thukhun laih ding pen ut pelmawh ding hi.
Taw-Win-Hnin-Si (Royal Rose) hallpi ah, tuni 02nd June 2013 in,
Kamkupna nasia tak in ki nei in, Zomi Corngress for Democracy makai Pu Cin Sian Thang in, a tung aa bang in a gen ahihi.

Tua bek thamlo in, mualtung mi te ii muhna ah, Federal pai zia thukhun pi sung ah a om mahsiah pen, Kawlgam ah kilem na om ngei ngei lo ding hi ci in gen lai hi.

Tu laitak aa a kip 2008 thukhun pen, hoihtak in en pha kik le hang, mipi aa ding ngaihsutna om lo in, Kawlgam ki phelkhap lo ding cih bek gen in, koi ci bang in ki phelkhap lo aa kip kho ding cih gen lo hi.

Ki pumkhatna kisia saklo ding cih bek gen in, koi ci bang in ki pumkhat thei ding cih thukhun om saklo hi.

Liangko kikimna, thumaan thutak tak tawh kalsuan na, thukhun hoih taktak khat om ding cih te leh Federal ii paizia taktak koi dan cih te, hoih tak in kikupna leh pholaak phat kikna om hi.

Hih bang in a kibawl pen a 5 veina hita in, U Sai Nyunt Lwin, U Khin Muang Sheang cih te leh (mipi/ party) kipawlna taumtuam tampi, gamvai nasem tampi te bek thamlo in, laigelh siam minthang tampi te, thukhen mang sitni te leh, gamvai aa thongkia ngei lui te aa ki pan, a lunglut mi tampi kimuh khopna ahihi.

See More...

Pa Hau Do Suan (Ambassador of Canada) pahtawina leh lungdam pihna

TBCY ii makaihna tawh Canada ah Kawlgam taangmi ding in panmun a ngah Pu (Ambassador) Hau Do Suan tawh hun zatkhopna TBCY biakinnpi, Yangon ah ki nei in, bawnggawh ding kivai hawm aa, Pu Hau Do Suan lampan, hun ngah thei lo ahih man in, ki cancel hi. Hih hun sung in, pahtawina (lungdam pihna) Tedim Association leh adang kipawlna te in pia in, mipi tampi tawh kihel in, thungetna tawh hun te nuamtak in kizangh thei hi.

Click: Athugenna pawlkhat, Click: Atangthu tomno 

Hunbawl na aw (audio) in ki ngai thei hi. 


May 26/13

src: TBCY







See More...

Gullu mual vai, Pu Thura Aung Ko in bang gen?

May 29, 2013 ni-in Pyi Thaung Suh pan USDP Central Committee Secretary lah ahi, Pyi Thaung Suh Hlut Daw Thukhen Zum Lam Ohkathah zong asem Pu Thura Aung Ko pen Party vai tawh ahong zin Tonzang pan Tedim hong ciah suk ciangin Tedim Thuamvum Guestroom ah Tedim Coffee tui dawn kawmin ong tawl nga hi. 

A muhnate siangtak a a gen ngam zel, Federal State vai khawng zong  agen thei zel ulian khat ahihna tawh kizui-in Gullu vai zong athu hong theihpih leh ki-ut ahih manin May 17, 2013 ni a Kam Hau Hall, Tedim khuapi a kibawl Gullu vai meeting DVD record leh laihawmte pia dingin Pa Lo Lam Mung tawh ka va pai uh hi. Pu E. Khai leh USDP vaisai uliante in “Kimuhpih lel un,” ci-in tha hong pia uh hi. 

Uliante hong tun ciangin zunbuk awngbuk lamah pai masa uh ahih manin apua mah ah ka ngak lai uh hi. A denin Gullu vai ah kitotna ahih sam loh hangin Pu Kham Suan Mung leh Munglek te sialkhau tawm kisut man khin uh hi. Tua hang mah ahi tam Pu Kham Suan Mung in a ciah kuan ngak un, hong ci hi. Ko zong a inn lim lam naihin varanda ah ka neh pheiphei uh hi. Tua teng leh Pu E. Khai in inn sungah hong sam phei a, atut khopna uh sabuai pam deuh amau tawh kigalmuhna munah tawmvei tak ka ding uh hi. 

Vai ding khia dingin sabuai pan hong dinkhiat ciangin Pu E. Khai mah in “Hih naute in hong mu nuam uh hi…” ci-in hong gensak a, Munglek in zong vai teng gen pah samsamin piak ding a ka ken uh file khat pia pah hi.  “Gullu vai hi Pu aw. Hun na ngah leh na kantel theih ding ka lametna uh hi…” ci hi. “Aw, Gullu vai ahih leh thukimlohna lai hi ve maw,” acih ciangin “thukimlohna lai cih sangin ka lunggulh uh thute pulakna hi pen zaw hi,”cih tawh kidawngin Pu Thura Aung Ko in zong pha sa mahmah hi. 

Tua ciangin Pu Thura Aung Ko in Tedim USDP Uliante ban et kawmin “Hih pen hoih hi. Ngaihsutna pen gen ding mah hi. Akitawh leh zong gentehna – in za ah 25 Chin State in ngah thei leh, cih bang muhnate gen ding mah hi. Tun zong Gambup level ah Federal thu kigengen ta a, asawt loin atak hong suak thei ding hi.  Hih bang thute suakta tak a gen ding hoih hi. Mailamah no mipi’ teel makaite in na theih ding uhah Chin State sung a na buaina uh pen adiakin ci leng Chief Minister bang President in direct-in akipsak Minister khat ahih man hi zaw a, note in thei siamin mipi’ teel makaite sung pan Chief Minister teel theih ding thu khawng zong nong genkhiat lai ding uh thupi mahmah ding hi,” ci kawmin “Na lai uh hoih tak na en ning ei,” hong ci ngiat ngiat a, tua teng tawh mangpha ka kikhak uh hi.  

Gambuppi lutang makai muan huai khat in hi bang a minautangte tungah thu hong gen ngeungeu pen Pu President U Thein Sein tawh kibangin Myanmar gambup kikheel nading makai cing taktak hi, cih kitel hi. Chin State Minister te pawl leh ih Ulian neih pawlkhat in mipite hong thusim khol loh hangin mipil makai picingte in mineute nangawn in bang gen hiam, ci-in a bil uh hong dawh thei ahi hi. 

Rev. Thang Van Lian
Tedim
See More...

Gullu mual vai, Chin state MP pawlkhat te' kammal

NMIC Company Ltd kici Sen company khat in kum 30 bang Gullu Mual leisung sumpiang teng amau’ gamah puak khiat ding a sawmna tawh kisai-in mipi kuama peuh kilunghimawh ciat a, a tosak nuamte lah khauh pai, a phal nailo mipite zong dual dek lo… cih dan hi. 

I theihsa tek mah bangin Tedim khuapi Kam Hau Hall ah April 1, 2013 ni-in Chin State Chief Minister makaihna tawh thusim thulang tuam a om loh nading kamkupna kinei a, mipi leh Chief Minister akihehsuah pian hi mai hi. May 17, 2013 ciangin Kam Hau Hall mah ah anih veina Gullu Vai Thusim Thulang Tuam a om loh nading mah ci-in Chin State Chief Minister makai-in Company te leh mipite kimuhkhopna om leuleu hi. Hih zong Chief Minister leh mipite debate dikdekin akikhawl phot suak hi. 

Gullu Mual Nickle Project tawh kisai-in April 1, 2013  ni-in Tedim pan a Chin State Minister khat ahi Pu NangZa Mung in “Kumpi tungah ih deih teng ngenin en ih neih sunsun pia nuam kei mawk leng…” cih kammal zangin Gullu tawh khiat ding (Gam zuak ding?) athukimna gen khia hi. May 17, 2013 ni bel MP lam hi ta leh kumpi nasem lam ahi zongin hausate kuamah in Gullu tawh ding hoih asakna uh ChinState Chief Minister sim loh in gen lo uh hi. May 29, 2013 ni-in Pu Thura Aung Ko (Pyi Thaung Suh Hlutdaw Thukhen Zumlam Ohkathah leh Gambup USDP Central Committee Secretary) pen Tonzang pan hong bang suk ding, cih akitheih ciangin Pa Lo Lam Mung (Munglek) leh Rev. Thang Van Lian te in May 17, 2013 ni a mipi lam pan a kibawl laidal pawlkhat leh DVD record zong va pia ni, ci-in Thuamvum Guestroom ah va pai uh hi. 

Pu Thura Aung Ko leh a lawmte hong tun ma-in inn mai ah Tedim mipite’ MP khat ahi Pu Kham Suan Mung in“Munglek, bang thu gen kik sawm na hia? Nang bel thu na gen ciang President na ngawn zial gawpgawp ve cin maw. Ken bel Gullu mual nickel project kankuat vet keng. Tua bangin gambup ah ei a tek aituam lak ding hi leng, Chin State mah hamsia pen ding hi. Gullu mual ei a hi loin Kumpi ta hi,” ci-in Munglek tungah na hilh bawl hi. “Lokhoten zong a lo a piang teng la sam hi ven,” ci-in Munglek in gen kik a, “Lokhote bel a lo uh amau’ neihsa hi ven…” ci-in Pu KSMung in dawng toto lai hi. Gullu Mual kuate’ a hi mawk ding hiam? Banghangin kumpipa in pilvang takin mipite’ deihna hong ngak hi ding hiam? Tampi kidawng man tak loin Pu Thura Aung Ko te hong tung hi. 

I MP/Minister neih teng in bang peuh ngaihsun uh hi ding hiam? Gullu vai ah ih MP te in mipi’ theih lohin bang ciang Sen Company te tawh kithukimna na bawl khin uh ai tam thei khang. Ahi zongin mipite’ lamah pang lo a, Sen Company-te’ lamah apang bang a kam a paupau uh pen Gullu Mual Vil Pawl in na kisa mahmah hi. A paupau lai uh leh gam leh minam zuakte ka na ci mai ding uh hiam? Gam leh mipi’adingin ahanciamnate uh bel kimangngilh sam lo hi.  

Gam humbit ding a hanciam, Gullu vai ah zong ‘Mipite’ lungkimna thupi hi’ aci Pupipa  President U Thein Sein cidamin akhankum khua sawt hen la, gam zuak nuam makaite ahih leh Topa Pasian in hong kepsak ta hen. 

(Gullu Mual Vil Pawl, Tedim). by tvltawmbing@gmail.com 
See More...

India gam, mipi te' kalsuan zia pawlkhat


Leitung mun tuamtuam ah mipi deihna leh kumpi vaihawmna akitukalh om kha tawntung hi. Gamsung hoihzawkna dinga vaihawmna a om zel hangin khatveivei kumpi sunga mi pawlkhat meetna ding ciang bek na hi thei veve hi. Mi pawlkhat, makai pawlkhat, kumpi meetna ding ahih mawk hangin a thuak ding mipi hi thei kawikawi ahih manin a meet themkhat zong a liakkha kiuhkeuhlo ding mipite in a nan uh, a nolh uh, a deihloh uh a ngeina ahi hi. Mihing a piang khem peuh in ama hoihna ding a theih kei leh ama hoihna ding nangawn a kilakkhiatsak zah dongin a hihna sum thei hi. Tua bang ahih ciangin kua in gum ding hiam? India gam ah kumpi vaihawmna mipi in a deih kiuhkeuhloh pawlkhat a minthang mahmah leh a kimuhmawhbawl theihloh honkhat om hi. Tawmtawm in ensuk ni.
 
1. Meghalaya Uranium Mining Kideihlo:  Zomi tampi in pilna siamna a sinna khuapi Shillong hi. Shillong pen Meghalaya State khuapi hi. Meghalaya state sungah Nuclear Energy ngahna dingin a kizang Uranium tampi om hi cih kimu hi. Kumpi in Uranium Corporation of India Limited (UCIL) te kiangah to khia dingin phalna pia uh a, Meghalaya state kumpi tawh zong kihona nei khin uh hi. Ahi zongin mipi in Uranium mining pan a ngah ding uh meetna bang om hiam ciin a kan uh ciangin a meetpih ding uh tampi theilo uh a, a meet a tamzaw pen UCIL leh kumpi sungah ulian pawlkhat leh mihau pawlkhat bek hizaw ding cih thei uh hi.
 
Mipi te tungah thupiang ding bel gamsung kisia ding, uranium tohkhiat hangin kim leh pam (environment) tampi kisia ding, radiation hangin ngasa, gamsa, singteh lohing te kisia ding cih hong theikhia uh hi. Tua bang ding ahih mawk leh mipite adingin a meetpih ding a kigel thei hiam ciin dotna nei uh a, a meet kihawm dan ding themkhat kikhek leh mipi in zong a phattuampih ding uh om thei ding hihtuak hi. Ahi zongin tua bangin vai kihei kik leh company te leh kumpi uliante meetna ding tampi kiasuk ding hi. Sum leh pai tawh kitaitehna leitungah a meet tam ngah ding tungnun kituhna ah kua in gualzo zaw ding cih a kidem mahmah uh hong kulta hi.
 
Tua manin mipi in amau deihna zong genkhia in vaihawmte leh kumpite tungah puak uh a, UCIL te tungah zong puak uh hi. Deihna kibang thei nailo ahih manin kinawk zel, kikum zel, kisu ciauciau zel in om uh hi. Mipi na khanglo lo, na phawk manlo hileh mupi in akpi a tuah ziau bangin UCIL te in na tokhia ziau ding uh a, Meghalaya mipite akbawm sungah akno teng bek lutkik in a gol penpen akpi theihloh, khoiloh mupi in singdawn ah nuamsa in na ne phiauphiau lel ding hi. http://sanhati.com/news/292/
 
2. Narmada Bachao Andolan (NBA): Narmada luipi cing dingin tua tui kicing tawh meitha la ding cih kumpi gelna a deihlo te kipawlna min ahi hi. Narmada lui gei ah a teeng mi zawng mi genthei, lo neite mun leh gamte tui kicingin tumcip ding cih theihsa hi. Tua hi leh koi ah lo kho ding? Koi ah teeng ding? Koi ah peem ding? Kumpi in lo sunga om buh leh taang te a kisia khempeuh a man sum tawh tuat in pia ziau ding ci uh hi.
 
Ahi zongin tua laitak in Medha Patkar kici numei khat in tua thu a zak ciangin a mun ah va hawh a, va en hi. Luipi geia teng mite tawh holim in a dottak ciangin kumpi leh tui cing dingte tawh kihona kician omlo, compensation bangzah bangci kipia ding cihte limtak gelna omlo in, nopneh takin mizawng mi gentheite kinelhsiah hi cih va mu hi. Tua banga kinopneh mite huh dingin hong kithawi a, a PhD sin laitak nangawn tawpsan in hih Narmada lui tui kicingin a mi, a gam, a lo, a neihsa teng uh a tupmang ding hutna dingin hong kipiakhia a, tampivei anngawl, lamzui in panla khin hi.
 
3. Chipko movement:  Mipite in gamsung singkung kiphuk tamlua hangin gam kisia ding cih dalna in singkung a kiphuk dingte va kawi, pomcip in a kiphuklohna dingin dalcip uh hi. A lamdang, a hoih mahmah nasep khat ahih manin mipi in kipakta mahmah hi.
 
4. Cow Protection Movement:  Bawngpi gawh phalloh ding cih a deih pawlte hanciamna, kalsuanna ahi hi. Bawngpi pen Hindu te adingin a kizatna tampi om hi; a diak in a nawi. Bawngnawi pan in a kibawl tampi pen manpha mahmah hi. Manpha cih bek hilo in amau biakna ah zong lim zat uh ahih manin a kigawh lohna dingin hanciam uh hi. Muslim te in deihlo in dal uh hi. Bawngsa pen Muslim te in ne in bawng go den uh hi. Hindu te in bawng gawhloh ding a deih uh ciangin Muslim te in amau simmawhna hi ciin tel khial uh ahih manin amau kikal ah buaina lianpi piang ngei hi. Hih i genna in mipi deihna pen mipi in pangkhawm in kipulak thei lua hi cih a lak nuam i hi hi.
 
Suahtakna gam ah mipi ading a phatuam, minam adingin a hoih khempeuh kumpi pan kingen thei a, kumpi in zong a dal theih hilo hi. Kumpi in a piak ding zong hipah napi a theihloh zong om thei hi. A theih kei uh leh hilh ding, lak ding, theisak ding. Thei napi a piak nop kei leh mipi in pangkhawma nget ding, nawt ding, phut ding ahi hi. Ngeina, nekzonna, inn leh lo hutna, sumbawlna suahtakna, biakna leh minam pau leh lai kepna cihte ah mipi minam deihna kumpi tawh kiho, kikum, kithutuak in kepcing ding, puah ding, zuun ding, laptoh ding ahi hi.
 
Minam a kilamto lo, a kinuaisiah, a nengniam, a kinopneh, a kisimmawh ahih tua banga khantawn nuntak sangin, Gandhi kammal kawm leng, "Do or die" ahi hi. Phu ding, kal ding, nawt ding, phusuak pailet ding maw, ahih kei leh i suahtakna ding i hanciamna ah sikhin, sihpih zaw leng meet zaw hi. Minam a minam hihna nuntakpih lo a minam khat ahih sangin tua minam mangthang leh meetzaw, misialo zaw aci nuam ahi hi. Gandhi in India pen mikangte nuai ah leitung bei donga a om sangin suahtakna ding delh a i hanciamna ah i vekpi in sikhin zaw leng manphazaw lai aci ahi hi. Suaktalo a nuntak sangin suahtakna sihpih leng minphazaw, pasal vai zaw aci ahi hi.
 
Zomi te'n i ngaihsut ding om hi. Nuaisiah, nenniam, nopneh, simmawh in i om sangin khantoh ding hanciam in sihpih zaw leng i minphazaw lai diam? Zomi i hihna nangawn kipulak ngamlo a milak ah i kisel duamduam sang Zomi ihihna pulak giapgiap a Zomi i sihpih pen a minphat huai zaw lai diam? Zomi hi ing kici ngamlo a i zum selna a min dang khat peuh gen a minam hihna nangawn hangsan taka i pulak ngamloh sang....
 
Zomite hanlung ciam khangto ni.
 
Dr. Hau Za Cin ( Tongsan Pen Award Winner 2010)
Phuitong Liim
See More...

Gullu to nuam te leh Zogam ulian te thu vaikhak


Gullu to ding Company te leh Zogam mangputalte Tedim ,Tonzang, Cikha huam sung ah Gullu vai in zin kawikawi uh hi. Zan ni azum tek uh ah ciah uh hi cihi. Gulluto ding Companny te in kiim leh paam Gul lu mual bul khua ten pen thu ahi lo lo aa ana za uh hi in ko pai ciang athu zak kholh te uh aman loh lam ki tel ta uh hicihi.
Tun ka lung uh nuam in ihmu thei ta nung ci uh hi.Gullu mual bulaa khua te'n zak na ah pen Gullu mual ki to leh akiim aaom khua te ki phiat ding lo te ki teeng ding cih dan aa ana ki gen hi aa tun pen lo leh inn peuhmah su kha lo ding ci aa company ten tel tak aa a gen hi.
Tu aa Company te nasep zia ding pen abeisa Cinitaung vai buai na te tung tawn in amau zong ahoih thei pen ding aa ageel hi aa kiim leh pam nawng kai na aom lo pen ding ahoih thei pen ding aa ageel uh hiaa nop tuam na tam pi aom ding hi cihi.

Leisung sum piang tawh zawh nading eileh ei in hi zo lo aki sam pilna neilo, siamna neilo ban ah aki sam sumleh paai nei lo setvan neilo aa ei leh ei hi zolo ih hih man in hong pan pih ding mi, ih kum pi ten azong uh hi aa misep na tung tawn aa en ameet a neek pih a sawm bek ih hih lam phawk huai hi.Adang aphawk huai thu tampi om lai hi. R...
Ih kumpi pa in Khamtung mi te khan toh nang in lokhawh sang in Mining nasep mi tampi in sem leh khangto zaw ding cih hong deih sak na uh hi cih zongphawk huai hi. lh lawm ten bel tua lampang gen nuamlo uh hi.
Eisung pan i muan zawdiak apil asiam zaw te'n sep ding gel selo in mite sep ding lah haza uh hi. Eite pilna siamna in sem thei nailo hi. Mipawl khatte in tonailo ding cihi. Tonailo lo ding aci te apilna in acin nailo hi a, Zomi te nasep nei hak lai ding cihna ahihi cihi.
Eisungpan Mipil Misiam te in Minamdang nasep na tungtawn in akha teh neng khia, toptawmtawm leh Minasem ding makaih na ah siam mahmah aa, Ei sung pan pilna nei tawh kipawl khop nasep na tudong leitung ah amipi te in ki mu nailo ahihi cihi.
Namdang mipil misiam khat in leitung minam tuamtuam sep theih ding nate gelsiam mahmah hi.Eite pilna siamna in i minamte khualna ding in nasep hoih kibawl khia thei nailo ahih man in mite pilna ameet anek sawm sawm te ih lailai pilna hi pan hi cihi.
Hau Thang
See More...

တီးတိန္ျမိဳ႕ တစ္ျမိဳ႕လံုးရွိ ေစ်းဆိုင္ခန္းမ်ား ဖြင့္လွစ္ျခင္း မရွိ

ယေန႔ ဇြန္လ ၈ ရက္၊ ၂၀၁၂ ခုနွစ္တြင္ ခ်င္းျပည္နယ္ တီးတိန္ျမိဳ႕သို႔ ဦးဟုန္းငိုင္း( U Hong Ngai) အလည္အပတ္ေရာက္ရွိမည္ဟုသိရွိရပါသည္။  ဤေန႔ရက္တြင္ တီးတိန္ျမိဳ႕ တစ္ျမိဳ႕လံုးရွိ ေစ်းဆိုင္ခန္းမ်ား ဖြင့္လွစ္ျခင္း မရွိသည့္အျပင္ တိတ္ဆိတ္စြာေနထိုင္ျပီး သူ႔အားအေရးမလုပ္ရန္ တစ္ျမိဳ႕လံုးရွိျပည္သူမ်ားက သေဘာတူညီထားပါသည္။
ဤကဲ့သို႔ျပဳလုပ္ရျခင္း၏အေၾကာင္းမွာ တီးတိန္ျမိဳ႕အား ခရိုင္အျဖစ္သတ္မွတ္ေပးရန္ေတာင္းဆိုမႈက္ို ပယ္ခ်ေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္ဟုသိရွိရပါသည္။

ယင္းအျပဳအမူသည္ တီးတိန္ျမိဳ႕ရွိ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးတာ၀န္ရွိသူမ်ား(ပါတီ၀င္)ႏွင့္ ျမိဳ႕မိျမိဳ႕ဖမ်ုား၏ အဆိုျပဳခ်က္ျဖစ္ျပီး ျမိဳ႕သူျမိဳ႕သားမ်ားအားလံုးက လြန္စြာမွပင္သေဘာတူၾကသည္ ဟုလည္းၾကားသိရပါသည္။ အမိန္႔အာဏာျဖင့္ ဆိုင္ခန္းမ်ားပိတ္ရန္ ခိုင္းေစျခင္းမဟုတ္ေသာေၾကာင့္ စား၀တ္ေနေရးစေသာ အေျခေနအရပ္ရပ္ေၾကာင့္ အနည္းငယ္ေသာေစ်းဆိုင္မ်ားမွာ ပံုမွန္္အတိုင္းပင္ ဆိုင္ဖြင့္ျဖစ္လိမ့္မည္ဟုလည္းသိရွိရပါသည္။

Sr. Suakim
See More...

Kawlgam tangthu tomkim

Kawlgam mikhat hihna tawh Kawlgam taangthu ahi ciang khat theihhuai veve ahih manin, anuai abang in a kum le khate tawh kaihkhopna tuamtuam pan tomkim cing in hong kisuaksak hi. A lunglutte' ading deihsakna hi.

- AD1400 pawl in Anawrata kumpi hong suah khit ciang amasa pen Kawlgam' khuapi dingin Bagan kilam hi.
- 1506 kum Anawrata kumpi in Thatung gam sim in lazo pah A Shin Arahan phongyi Bagan ah Tira Wara Buddha biakna a pankhia dingin sam uh hi.
- 1287 kum ciangin Mongolia kumpi Khblai Khan in Bagan sim ahih manin, Kawlgam kumpi masa i gam kisia ta hi.
- 1513 kum in  Htapin Shweti in Kawlgam nihna lam kik hi.
- 1550 -1581 sungin Bayin Naung in Chiangmai le Ayudaya sim / do in lazo pah hi.
- 1752  kumin Mon te in Innwa sim in lazo uh ahih manin, Kawlgam nihna zong bei leuleu hi.
- 1755 kum in Alaung Phaya in Kawlgam thumna lam kik hi.
- 1760 kum in Alaung Phaya in Mon te Innwa pan hawlkhia ahih manin Mon khua hong piangkhia hi. Dagon pen Yangon tawh kilai a, gal beina mun cihna ahi hi.
- 1813 kum ciang Dr.Adoniram Judson in Christian Missionary hihna tawh mission sem dingin Kawlgam hong tung hi.

- 1824 - 26 kum in a khatveina Mangkang le Kawl kidona hong piang hi. Yandapu sachoh bawl in Rakhine le Thahninthari Mangkang te' khut sung tung hi.
- 1852-72 kum sungteng in anihveina Mangkang le Kawl kidona om leuleu a Kawlgam khanglam Mangkang ten laksak leuleu ta hi.
- 1853 pan 1578 hun sungin Min Dung Min kumpi hong kah a Mandalay kumpi inn (nan dwin) hong lam in kumpi semto suak hi.
- 1885 kum ciang a thumveina Mangkang le Kawl gal kidona hong piang leuleu a, Mangkang ten zo uh ahih manin
- 1885 December ni 5 ni in Thi Paw Min India ah paipih uh hi.
- 1886 kum January khat pan kipan Kawlgam pen India gam ukna nua ah kikoih in Yangon pen gambup khuapi dingin kipsak hi.
- 1886 pan 1895 dong Kawlgam saklam pan Mangkang te gamnuai mite in sim hi.
- 1906 kum in YMBA (Young Men's Buddhist Association) kici kipawlna khat gammi itna tawh galkido na hong pian na dingin phuankhia uh hi.
- 1920 kum ciangin GCBA kici General Council of Burmese Association cih kipawlna min tawh mah le mah ki-ukna khuan ngetna bawl uh hi.
- 1923 kum in Kawlgam bup Daiyakhi ki-ukna tawh uk uh hi.
- 1930 kum May 30 ni-in Doh Bama Asi Ayung kipawlna kiphuankhia a, December kha sungin Saya San makaihna tawh Lokhote' tawh kum 2 sung kidona om hi.
- 1937 kum in India ukna khutnuai pan Kawlgam ukna ki lakhia hi.
- 1939 kum in Thakhin Phoe Hla Kyi makaihna tawh Yinan Nasemte' Lungphona hong pia khia in Kawl kumsim na sungah 1300 Galdona ci in minthang mahmah hi.
- 1941 kum ciangin Japan in Kawlgam hong sim masa a, December 26 ni-in BIA kici Burma Independence Army hong piang khia hi.
- 1942 kum July  27 ni in BIA pen BDA (Burma Defense Army) cih tawh laih hi.
- 1943 -1945 dong Japan in Kawlgam hong uk hi.
- 1943 kum in Suahtakna manlo kipia hi.
- 1945 kum March kha 27 ni in aana tawh hong ukte dona kinei a Japan Gal ci in tuni dongin kiciam teh in, Galkapte' Ni kici hi.
- 1945 kum June kha 15 ni in Japan te hawlkhia zo ta uh hi.
- 1945 kum OCtober ni 16 ni in, Mangkang te'n Kawlgam hong uk kik hi. January kha 27 ni in Aung San Atlee Kiciamna ki bawl a, tua kiciamna sachoh in Kawlgam suahtakna ding aamahkhanna sachoh ahi hi.
- 1947 kum February ni 6 pan 12 ni dong Shan Pyi Ne, Panglong khua ah Shan, Chin, Kachin le Kawl te akibangin suahtakna ngah nading in Panglong Kiciamna Sachoh bawl in min thuh uh hi.
-1947nJuly 19 ni in akallak a kumpi sem pak General Aung San le Kawlgam makai 6 te kisuamlum hi.
- 1947 kum October kha 17 ni in Nu-Atlee Kiciamna Sachoh kibawl leuleu a tua in Kawlgambup Suahtakna ngah nading kiciamna ahi hi.
- 1948 kum January kha ni 4 ni in Akigawmkhawm Kawlgam (Union of Burma) cih mintawh suahtakna kila hi. Shan minam Sat Shwe Thaih in gambup President hong sem a, U Nu in Prime Minister hong sem hi. Tua hun in zong Panglong Kiciamna a thukimlo Communist te le Karen te in kumpi hong langdo uh hi. Tua pen a yong namkim gamnuaimi te' gamsung kidona kici hi.
- 1951 kum in Suahtakna ngah khit ciang akhat veina Parliament ki-ukna hong kipan khia a, mipi lungkimna tawh kiteelna nei uh hi.
- 1956 kum ciangin a nihvei kiteelna ki bawl leuleu hi.
- 1958 kum ciangin, Phah Sah Pah Lah khennih kisuah a, Asiantho Phah Sah Pah Lah le Akho Tawntung Phah Sah Pah Lah cih te ahi hi.  Hih tegel in kiteelna neih kik ding ngiimna tawh September kha 28 ni in Ing Song Asoe Yah ci in Inn Ngak Kumpi kipawlna min tawh General Ne Win in tavuan la hi.
- 1960 kum February kha in kiteelna kibawl a U Nu in Pyidaungsu Party pan zawhna ngah in, April kha ni 4 ni kumpi hong suak hi. Tua khit ciangin Kawl le Sen gamgi kilemna letmat kithuh hi.
- 1961 kum Union Parliament pan U Nu in Buddha biakna pen Kawlgam bup biakna in genkhia hi. Tua hang in, KIA / KIO cih te hong piang khia hi.
- 1962 kum March kha ni 2 ni in galdo kumpi ahi General Ne Win makaih na tawh Kawlgam bup zawhthawh thutawh ukna aana hong la uh hi. July kha ni 4 ni in Kawlmi te zia le za tawh kituak Socialism ki-ukna lam ah kal hong suanto ta hi.
- 1963 kum in gamsung kilem na dingin kumpi lam pan kilemna bawl uh hi.
- 1964 kum ciangin gamsung a om gamvai sai party khempeuh kiphiat hi. Private neihsa ahi sanginn, vazuakna sai le vante khempeuh gambup neihsa ci in zawhthawh thu tawh la mang uh hi.
- 1965 kum ciangin pilna sang khempeuh kumpi in tavuan hong la ta hi.
- 1972 kum in news journal khempeuh ki khak leuleu uh hi.
- 1974 kum March kha ni 2 ni in gamsung thuguilet ding hong bawl thak uh a, Kawlgam buppi Socialist Party in uk a U Ne Win in President sem hi.
- 1974 kum takciang in U That hang a buaina hong piangkhia hi. U Thant pen UN ah Secretary General masa milui khat hi a, America ah si in, Kawlgam ah a luanghawm apuak ciang U Ne Win in thupi ngaihsut loin mi mawkmawk khat bangin bawl in thupi simlo hi.  Tua thu hangin biakna makai te le mipi sangnaupang te in U Thant luanghawm sut in gammipi te in vui ding in hanciam uh hi. Hi thu hangin, Sangnaupang makai Salai Tin Maung U (Asho Chin) kiman in sihdan kipia hi. A kithah hun laitak in amah kum 24 pha pan hi. Sangnaupang khat hibang in Kawl kumpi in khautawh akhailup na thu in, Kawlgam taangthu sungah a khatveina ahi hi.
- 1980 kum May kha 24 pan 28 sung in Kawlgam sungah Buddha biakna hong tangzai semsem nading in khawmpi kibawl hi.
- 1981 kum November ni 6 ni in U Ne Win hong tawlnga a, San Yuh in President hong sem hi.
- 1987 kum ciangin Kawlgam Dewali hong la hi.
- 1988 kum July kha ni 6 ni in Brig. Gen. Sein Lwin in President hong sema, mipi in galkap ukna kideihlo ahih manin, August ni 8 ni akipan Kawlgambup lungphona kinei hi. Tua pen democracy galdona kici hi.
- 1988 August 12 ni leuleu ciangin Dr.Maung Maung in President sem leuleu a, lungphona a neite sung pan mi tulsawm bangin sihlawh uh hi. Khangno lai sangnaupangte a tulsawm simin gamgi lam zuan in taikhia ngeingai uh hi. Video lakna pan etkikna nei in mi tampi tak mah zui in man mang uh hi.
- 1988 September 18 ni- in SLORC (Gamsung Kilemna le Kilamtoh nading Kipawlna) hong piang khia a, Chairman Sr.Gen. Saw Maung in aana hong la leuleu hi.
- 1990 kum in Party kiteelna om a, NLD in gualzawhna ngah hi na pi in kumpi ukna kingah saklo uh hi.
- 1992 April kha 23 ni in, Sr.Gen.Than Shwe in aana hong lato hi.
- 1993 kum in Amyotha Nyi La Khan( National Coference) kibawl a, 1996 kum March kha ciang in bei hi.
- 1997 kum July kha 23 ni in Kawlgam zong ASEAN gam sungah kihel hi.
- 1997 November kha 15 ni in, SLORC (State Law and Order Restoration Council) pen SPDC (State Peace and Development Council) ci in ki laih hi. Kawlgam bup minlawhna zong Burma ci nonlo in Myanmar tawh kilaih hi.
- 2003 kum in Kawlgam democracy lam manawh a kalsuanna U Khin Nyunt in Road Map 7 cih khat hong bawl hi.  Daw Suu Kyi le Depeyin buaina hong kizomto hi.
- 2004 kum in Gen. Khin Nyunt hong kia leuleu a, Amyotha Nyi La Khan kibawl thak leuleu hi.
- 2005 kum November kha in Kawlgam khuapi Nyi Pyi Taw ah kilaih a, kumpi ukna zum thupi khempeuh Nyi Pyi Taw ah kikoih ta hi.
- 2007 kum September kha ciangin Shwe Wa Yong kidona hong piang hi.
- 2008 kum tak ciangin, gambup thuguilet pen mipi 92% thukim uh hi ci in kumpi lam pan kithangsak hi.
- 2010 kum ciangin, party tuamtuam democracy kiteelna ki nei a, USDP (Union Solidarity and Development Party) in kumpi lam ding tavuan ngah in Dr. Thein Sein in President sem hi.
See More...

မေလးရွားရွိ ဇိုမီးမ်ား ျငိမ္းခ်မ္းစြာဆႏၵျပ

ZNC( Zomi  National Congress Party) ပါတီသည္ လာမည့္ ၂၀၁၅ ေရြးေကာက္ပြဲအတြက္ မွတ္ပံုတင္ရာတြင္ ျမန္မာအစိုးရသည္ Zomi ဟူေသာလူမ်ိဳးသည္ ျမန္မာနိုင္ငံတြင္မရွိဟု ေၾကညာျပီး၊ မွတ္ပံုတင္ျခင္းကို ပယ္ခ်လိုက္ပါသည္။

ဤကိစၥနွင့္ ပတ္သက္၍ မေလးရွားတြင္ေနထိုင္ေသာ ျမန္မာနိုင္ငံမွ 'ဇိုမီး'(Zomi)မ်ားသည္  ေမလ ၂၈ ၂၀၁၂ ရက္ေန႔တြင္ မေလးရွားအစိုးရ၏ ခြင့္ျပဳခ်က္ျဖင့္ မေလးရွားနိုင္ငံရွိ ျမန္မာသံရံုးတြင္ ဇိုမီး အမွန္တကယ္ရွိေၾကာင္း ဥပေဒႏွင့္အညီ ျငိမ္းခ်မ္းစြာ ဆႏၵျပၾကပါသည္။

*Khup*
*Secretary
*International Save The Bird Inc.*
*ph +60104311451
See More...

မေလးရွားရွိ ဇိုမီးအမ်ိုဳးသားမ်ား ဆႏၵထုတ္ေဖာ္မည္

ျမန္မာအစိုးရသည္ "ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ ဇိုမီးတိုင္းရင္းသားမရွိ"ဟုထုတ္ျပန္ေၾကျငာသည့္ ကိစၥနွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ "ဇိုမီးအမ်ိဳးသား"အမွန္တကယ္ရွိေၾကာင္းကို မေလးရွားျမိဳ႕ေတာ္ ကြာလာလမ္ပူ(Kuala Lumpur)ျမိဳ႔ရွိ ျမန္မာသံရံုးေရွ႕တြင္ ေမလ ၂၈ ရက္ေန႔၌  Asia Pacific Zomi Protest Committee ၏ ဦးေဆာင္မႈျဖင့္ မေလးရွားေန ဇိုမီးအမ်ိဳးသားမ်ား ျငိမ္းခ်မ္းစြာ ဆႏၵထုတ္ေဖာ္ၾကမည္ျဖစ္ေၾကာင္းသိရွိရပါသည္။

လြတ္လပ္စြာလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ရန္အတြက္ သက္ဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္အဖြဲ႔အစည္းမ်ားထံမွလည္း ခြင့္ျပဳခ်က္ေတာင္းဆိုထားျပီးျဖစ္ေၾကာင္းလည္းသိရွိရပါသည္။ ထို႔အျပင္ ျငိမ္းခ်မ္းစြာဆႏၵထုတ္ေဖာ္မႈ(Peaceful Protest)ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ကေလး၊လူၾကီးမဟူ ပါ၀င္ႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။

Asia Pacific Zomi Protest Committee(APZPC) သည္ 'ဇိုမီးအမ်ိဳးသားမရွိ'ဟုထုတ္ျပန္သည့္ လတ္တေလာအေျခေနေၾကာင့္
 ဖြဲ႔စည္းထားျခင္းျဖစ္ပါသည္။

အလားတူ ေမလ ၂၈ ရက္ေန႔တြင္  ထိုင္း၊ၾသစေတးလ်၊ဂ်ပန္ႏွင့္ အေမရိကန္စေသာ နိုင္ငံမ်ား၌လည္း APZPC၏ ဦးေဆာင္မႈျဖင့္ သက္ဆိုင္ရာ ေနရာဌာနမ်ားတြင္ ဆႏၵထုတ္ေဖာ္မႈမ်ားျပဳလုပ္သြားမည္ ဟုလည္း သိရွိရပါသည္။

*Khup*
*Secretary
*International Save The Bird Inc.*
*ph +60104311451
See More...

2010 kitel na ah Zogam, Kawlpi ah a zo te

The wining candidates list in Chin state and Kalemyo in 2010 Elections

People’s Parliaments (Pyithu Hluttaw)
(Lower House)

Slno. Name of Candidates Constituency Party (or) Independent
1 Pu Khuang Ling - Falam (CPP)
2 Pu Ngun Maung - Hakha (CNP)
3 Pi Za Ttial - Thantlang (CNP)
4 Pu Pum Khan En - Tedim (USDP)
5 Pu Hau Khan Mang - Tonzang (USDP)
6 Pu Thang Ling - Mindat (USDP)
7 Dr. Ro Uk - Matupi (USDP)
8 Thura AungKo - Kanpalet (USDP)
9 U Paih Lin - Paletwa (CPP) 
National Parliaments (Amyotha Hluttaw)
(Upper House)


Slno. Name of Candidates Constituency Party (or) Independent
1 Pu Con Kheng - Falam (1) (CPP)
2 Pu Zung Hlei Thang - Falam (2) (CPP)
3 Paul Thang Thaih - Thantlang (CNP)
4 Pu Steven Tha Bik - Hakha (CNP)
5 Pu Gin Khan Pau - Tonzang (USDP)
6 Pu Khan Suan Mung - Tedim (1) (USDP)
7 Pu Suan Do Cin - Tedim (2) (USDP)
8 PU Ha Shing Bawi - Mindat (USDP)
9 Pu Paul Lian Luai - Matupi (CPP)
10 U Mana Naing - Kanpalet (USDP)
11 U Huaih Ying - Paletwa (1) (CPP)
12 Pu Salai Khuai Yan - Paletwa (2) (USDP)

State Parliaments (Pyine Hluttaw)

Slno. Name of Candidates Constituency Party (or) Independent
1 Pu Nah Thang - Falam (1) (CPP)
2 Pu No Sum - Falam (2) (CPP)
3 Pu Ram Mang - Hakha (1) (CNP)
4 Pu Chan Pum - Hakha (2) (CNP)
5 Pu Lal Mawng Cung - Thantlang (1) (CNP)
6 Pu Robin - Thantlang (2) (CNP)
7 Pu Nang Za Pum - Tedim (1) (USDP)
8 Pu Zam Cin Pau(or) Pu Zozam - Tedim (2) (CNP)
9 Pu Cin Lian Pau - Tonzang (1) (USDP)
10 Pu Hau Khen Kham - Tonzang (1) (USDP)
11 U Ong Lwin - Matupi (1) (USDP)
12 Pu Van Cin - Matupi (2) Ethnic National Development Party
13 Pu Ning Naig - Mindat (1) (USDP)
14 Pu Hung Ngai - Mindat (2) (USDP)
15 U Kee Thang - Kanpalet(1) (USDP)
16 U Kee Thang Lwin - Kanpalet(2) (CPP)
17 U Kyaw Nyein - Paletwa(1) (CPP)
18 U Naing Htaik - Paletwa(2) (CPP)

The winning candidates list from Kalemyo, Sagaing division

Slno. Name of Candidate Constituency Party Name of Parliment
1 U Tin Hlai - Kalemyo (USDP) People’s Parliament
2 U Thein Hlai - Kalemyo (USDP) National Parliament
3 U Sein Win - Kalemyo (1) (USDP) Region Parliament
4 U Khin Maung Tan - Kalemyo (2) (USDP) Region Parliament
5 Pu No Than Kap - Kalemyo (CPP) Region (Chin) Parliament
See More...

Kalay Declaration (9/11 leh 7/11)

October 24, 2010 Nipini in, Zogam khawpi Khawlpi/Zomun a kibawl Zomi National Congress kum 22 cinna pawipi pan in, Kalay Declaration cih solbup thusuak khat hong kikhah khia hi. Tua KD ah kawl makaite le mualgam makai te'n suaikai ciat uh a, Burma pen democracy le belpawlgam a kivaihawm theih nang in, Panglong Khawmpi thak khat sam a, thu le la teng vaihawm kik ding in, ka kithukim uh hi, ci in kiciamna nei uh ahihi. Mipuanglai in Second Panglong Confernce bawl ding cihna ahihi.KD in Zomi le mualgamte maban agencian banah Burma uksung bup linglong sak zo in politics thukawng kihei sakzo ahihi.9/11 le 7/11 bumleh zo ahihi.

September 11, 2000 kum in Islamic terrorist pawl ahi Al Qaida pawl in vanlengpi 4 tawh USA gam mun thum buluh uh a, mi 3000 val in sihlawh in tuani pen 9/11 ci in kiciamteh ahihi. 9/11 zawh a kipan in leitung paidan atuampi khat in, thukawng hong kihei ahihi. Banghang hiam I cih leh, lungsimgaldona ( Cold War) zawh ciangin, Soviet Union phel 16 kisuah in, kia niam ahih manin, USA pen leitung ah ahat pen le ahau pen gam in hong ding velval ahihi. Galte beita ahihmanin, USA foreign policy zong hong kihei lamdang in American Value ahi freedom, democracy leh human rights lam naktak in leitung ah hong tangko pih uh ahihi.Tua tawh kitonin, Kawl ukna nuai a om Mualgamte le democracy deihte bang nakpi tak in tha pia in muak uh ahihi.

Ahizong in 9/11 zawh ciang in, Islamic Terroriste tungah phuba lak ding le Islamist Extremism kici Islam biakna kiuangsak tepawl bei sak ding hong kisam ahihi. Tua ahih tawh kitonin, Islam cih biakna khat muitum tuam ding lah hoihlo ahih ciang ci in, Kumpi hilo galvan tawi khempeuh huamsak a War on Terror cih min vawh in gal hong pan khia uh ahihi. Tua a kipan leitung politics pen War on Terror in tuamcip phial ahihi. Tua huhau mah in galvan tawi a suahtakna sual pawl tuamtuam zong Anti Terror daan (Law) tuamtuam in huam kha ahihmanin, hong tang theilo uh ahihi. Islamist Extremists hang in Minam a ding le Democracy a ding nasem galvan tawi pawl tuamtuamte leitung lobby ah lawhsam cih ding ahihi.Nidang a Freedom Fighter ci a kimuak keei, Kawlgam uksung pawlpi tuamtuamte zong huam kha ahihi. Pasian huhna tawh Zomi le Karente pen a cause uh pen adik taktak ahihmanin, kamaap uh hi, ci in tua hunlai a Foreign Secretary ahi Condolezza Rice in suaikai ahihmanin, Zomite le Karente ki suakta bilbel cih ding ahihi. Tualo siah pen antiterror law in huamkim ahihi. Tua ahih manin, 9/11 pen suahtakna deih mimal,minamte leh gamte a ding in Satan number 666 bang a lipkhaphuai number khat ahihi.

November 7, 2010 kiteelna pen Mipi Palai-MP kiteelna hilo in Mut Pu- MP kiteelna ahih banah 7/11/2010 a kibawl ahihmanin 7/11 kici ahihi. 7/11 kiteelna pen Kawl gamkeek galkap te'n 25% Uniform tawh, 75% pen pheituamsuah USDP le NUP min tawh vompi sahawm a hawm khin uh ahihmanin, KITEELNA hinawnlo in kawlgalkap le a molhtum teng uh KITEENNA hilel ahihi. Kiteenna a kihel ding min listte a kien ciang in, numei tawm mahmah in pasal min tamzaw ahihmanin, pasal le pasal kiteeng ding hi mawk uh a, AIDS cih loh mipi lemlawh ding bangmah omlo ahihi. Gam le Lei in AIDS vei dinga, tha neilo in gentheih kici teng hong thuaksak ding ahi, gam natna tuamtuam ki maiphut toh ding cihna ahihi. Adahhuai penpen bel Zomi, mualmite le Kawlmite suahtakna le khangtona khaktan 2008 Pingpei Thukhun (2008 Nargis Constitution) pen 7/11 a kipan a kii, a hapak, acinte hongdawk khia ta/ding ahihmanin, 7/11 pen Zomi a ding a, Satan Number 666 mah banga lipkhap huai khat mah ahihi.

9/11 in leitung level ah suahtakna akhaktan mah bangin, 7/11 in Kawl ukna nuai a Zomi suahtakna khatan kulhpi ahihi.. 9/11 pen leitung democracy gamte picingna le mitkeuhna hangin Zomi te'n ki kantanzo cih ding ahihi. Ahizong in 7/11 pen Kawl Satan Gamkek Galkap Kumpi vai hong hih cianga bumleh ding hong hamsa mahmah ahihi. Gam khangto atamzaw pen christian le democracy gamte ahihmanin, khasiangtho in amaute huau a, Zomite a ding bumleh hamsa law lawmlawmlo ahihi.
7/11 Satan Number bumleh nang Kawlgalkap uksung teng a kilungmang mahmah laitak in, Pasian in Zomite thumna le taunate hong dawngkik a Kalay Declaration hong suakhia ahihi. KD pen I gensa mah bangin October 22, 2010, Kawlpi khua a kibawl Zomi National Congress kum 22 ci'nna pawisim Zomi, mualgam le kawlgam mipi makaite kimuh khawmna pan hong piang khia ahihi. KD kithukimna ah 1.Kawl Galkap sikciangkhut tawh kiukna abei zawh nang, kithutuak tak a pangkhawm ding. 2. Galkapte kiteenna 7/11 pomloh ding 3.A nih veina Panglong Khawmpi neih ding, cih thu thum bulphuh in kiciamna bawl uh hi.Solbup zak ding a zong tangko pah uh ahihi.

Hih Kalay Declaration pen lamdang sak huai zah dong in gamsung, gamgi le leitungbup a om, mimal le pawl tuamtuam in thukim pih khengkhang mawk ahihi. Mipi deihna lianlian khoihkha ahihman a, hizah ta ki thukim pih ziahziah hi ding, kici hi. Pasian nasem tampi te in, Zomi le Kawl uksung a mipite aw pasian in a dawng kikna hi, ci uh hi. Panglong Khawmpi deih a mipi in lampi zui a hong kiko zuahzuah ding lau in Kawlmang uksung khawpi khawta khempeuh ah 7/11 Satan galkapte kileh pah ziahziah uh ahihi. Tua bek thamlo in, hih sawngsung teng asukpi hunsung teng, Kalay Declaration leitungah a kithehthang theilo nang in, Kawl ukgam Burma le leitung kizopna Internet khaktan bikbek uh ahihi. Pasian Khasiangtho sawlna tawh hong kipuangkhia Kalay Declaration pen Satan galkap te'n bangzah ta a lau uh hiam cih kilang ahihi.

Kalay Declaration in 7/11 le 9/11 a bumleh zawh lam, mailam hun asawtlo ah abanban in hong kilangkhia zuahzuah ding ahihi.Tu sawng teng mah in USA in zong `Kawlgalkapte huaisianate kan khia ding CoI bawlkhiat theih nang leitung cialpi nakpi tak in hong bawlsan mahmah ta ahihi. Tua CoI cialpi pen gam sawm val in thukim ta uh ahihi. Alang khat lam ah Pasian umlo communist People's Republic of China-PRC in zong CoI vai lehdo in UNO ah satan zeetna bawl in, gam tuamtuamte Kawlmang gum zaw ding in, a zolzol laitak ahihi.

Bangteng hi leh thuman thutak ahih banah Zomi le Christian gamte panlakna ahi KD le CoI pen hong tangtung teieti ding a muanngamna kinei ahihi. Buddhist Kawlmang le Communist China te panlakna pen ahat mahmah a bang zong in, atawpna ciang, leitaw ah hong kide'nna ding uh ahihi.Leitung pen Satan gam hi akicih sam hang in, pasian biate atawpna ah thokikzo nawnlo zah dong a, pukcip ding pen a nungta ( ci a Zomite up) christian pasian in phallo ding ahi, cih muhkholna kinei ahihi. Tua ahihmanin, Thuman thutaklam ah akuamah ciat pangzaw ding in iki hanthawn ahihi.

Zomi leh Christian Terms tawh kigelh ahihmanin, biakna kammal tampi tawh hong kigelhkhawm ahihi.Kitheisiam tek ding in ilamen ahihi.

Second Panglong Conference pan Second Independence ah !

By- Pu Zo Khup (WZC President)
See More...

Panglong (Union day/ Penlong agreement)

I.                   Thukonghong: Union le Panglong Kizopna

Tu ni 2011 kum February 12 in Kawlgam ih cih Union of Myanmar ii 64th kumcin Union ni ahi hi. Tu laitak Zomi-te in Kawlgam minam tuamtuam-te mah bangin Union le minam vai-ah ngaihsutna tuam tuam ih neih laitak ahi hi. Tua hi a, khangthakte in Union tawh kisai hong piankhiatna tangthu theihhuaite tuni Union ni in phawkkik ding kilawm ahi hi. Union ni koi bang in hong piang khia thei hiam? Bang hang in Zomi-te le mualtungmi dang te’n zanggammi ahi Kawlmi-te tawh kipawl dih laizang kha ih hi hiam? Bang thu teng om hiam? Hi bang dan ngaihsutna le dotna te tuhun Zomi khangthakte ading dawnna pawl khat ih nei ding hi. Tom gen le’ng Union ni pen Panglong khua pan hong piang khia cih ding ahi hi. Banghang in piang hiam cih le, mualtunggam Chin Hills, Kachin Hills le Shan State teng in Burmese Kawlmi-te tawh kipawl in Union Gam khat dinkhawm ding thukim uh ahihman ahi hi.


II.                Panglong Tangthu Kipatna

1947 kum February 12 ni pen a tatak in ci le’ng Pinlon Khoppi nihveina 2nd Panglong Confernece ahi zaw hi. A masa pen 1946 kum March kha sungin Shan ukpi Sawbwa-te in zindo in Zomi [Chin], Kachin, le Karen mualtungmi sanggampih teng hong sam khin ahi hi. Tua zong pen Mualtung gam-uk FFA Frontier Areas Administration pan Stevenson te pawl in mualtungmi teng a mau khut sungah om lai ding hanciamna ahi hi. 1946 kum kipat Jan. 20 ni in Aung San in Shwedagon pagoda ah taangpi tung thugenna pan kipan Kawlgambup ah political campaign bawl ding Independence Movement nasiatak in kithawi kik laitak ahi hi.

Tua manin Kawlmi tawh kipawl nuamlo mualtungmi teng organize ding ngaihsutna tawh Pinlon khua ah 1946 March 1 ni in conference a sam ahi hi. Tua lai ah Kawlmi tawh kipawl nuam lo Kachin ukpi Duwa pawl khat le Shan ukpi Sawbwa pawl khat te tawh kikum ding a; United Hill People’s Organization khat phuan khia ding cih gelna ahi hi. Tua organization ah Kawlgam Governor pa Dorman Smith in chairman seem ding a, U Saw in Secretary seem ding cih gelna om khin ahi hi. British-te’ ngaihsutna ah March 1 ni hi le, Aung San Rakhine [Arakan] lam campaign zin laitak ahihciang hong kihel thei lo ding cih thu ahi hi. Tua a hihman in hun nai ciang AFPFL [Anti-Fascist People’s Freedom League] party buppi sapna nei pan uh hi. Aung San in a mah kihel thei lo ding ahihman in Vice President U Nu le delegate pawl khat [U Ba Gyan te pawl] pai sak ding thu pia hi. Tua tak ciang in Governor Reginald Dorman Smith in hih thu piang sa nawn lo-in a cina vat kineih in conference ah pai nawn lo hi. Tua pen First Panglong Conference ahi hi.

Tua ban ah Aung San in Kachin le Shan minam makai-te tawh limtak kiho khin uh a, Kawlmi-te le Mualtungmi-te'n Independence laak khawm ding thukim khin ahi hi. London ah Atlee' makaih British kumpi tawh kimuhna ah mualtungmi teng tawh Independence laakkhopding vai gen ding in kithawi khin ta ahi hi. Aung San pen 1945 kum pan AFPFL president a sepna pan 1946 kum September ni in British Burma kumpi cabinet sungah Deputy Chairman of the Governor's Executive Council za ngah khin ahi hi.


III.             Zomi-te’n Kawlmi tawh Kipawlding Teel Zaw

Japan Gal ih cih WWII hong ven’ ciangin India le Burma in Independence ngen ahihmanin suahtakna piak ding hun hong tung ta ahi hi. Tua hun lai in Khamtung Zogam teng pen Chin Hills regulation 1896 thukhun tawh indirect ki-ukna sungah om a, India gamke khat ahi British Burma gam tawh British-te’ khutnuai-ah ki om tuak ahi hi. Kawlgam teng pen British-te’n direct in uk a, mualtunggam teng pen indirectly in Frontier Areas Administration thukhun tawh Divide and Rule policy tawh hong uk uh hi.

WWII hun sung pan kipan Independence Movement tuamtuam-te hong piang a, kipawl thei teng kipawl, kikhen thei teng kikhen in independent gam/ autonomous gam tuamtuam British colonial ukna nuai pan hong piang ding kithawi hun lai tak in; Zomi-te a ding in Chin Hills pen India tawh kipawl ding maw Burma tawh kipawl zaw ding cih thu hong om ahi hi. Nidang in Zogam Chin Hills teng pen British colonial gam sungah om hi a, tu in India le Burma ah kikhen ding hun hong tung ahi hi. Gamgi vai tawh kisai te kiangah Zomi makaai te’n “India tawh kipawl le ung, Sang [High School] n’ong pia thei ding uh hiam?” ci in dong ci hi: tua le “Ko pen gamgi vai tawh hong pai hi ung, sang vai tawh kisai lo hi.” ci in dawng kik ci hi.

Tua ciang in Zomi makai te kikum a “Vaigam tawh kipawl ding maw, Kawlgam tawh kipawl zaw ding?” cih thu kikupna nei ahi hi. “Vai mivom te tawh kipawl le’ng Vaimi pasal te’n ih numei teng hong buan sak gawp zel un ci’n ei’n lah hung zo tuan kei ni in, Kawlmi-te mah maingap zaw h’ang! Ih minam kinai pih Tibeto-Burmese kampau minam-te hi tuak h’ang” cih thu tawh Kawlmi tawh kipawl in Kawlgam sung ah Kawlkumpi’ khutnuai ah om ding a thukim Zomi-te ih hi hi. Zomi-te in an-neek tui-dawn pan kipan Kawlgam mah beel zaw ahihna kilangh ahi hi. Tua ahihman in Chin Hills pen Tio gundung zui in Kawlgam lam ah peem zaw ta ahi hi. Zomi u le nau teng zong Tio gun in sak le khang ah gi bang khen ta ahi hi.

IV.             Aung San-Atlee Thukimna le Panglong Thuciam

Panglong thuciam pen Kawlgam Suahtakna makai Pro-Independence Pu Gen. Aung San’ makaihna tawh thupiang ahi hi. Aung San in nakpitak in mualtungmi teng hong zol in hong organized zo mah mah hi. Union gam khat in Independence lak ding hong genpih ciang in a kuamah peuh alungsim uh tuisuah ta ahi hi. Aung San in 1946 kum September 26 ni dong siah, bang mah authority le budget neilo pi in a mah le mah hanciamna tawh mualtungmi teng hong kaaikhawm ahi hi. Tua masiah hun sung khempeuh pen a ma’ ip sung pan om sun sun tawh ahi thei bang bang hanciam in khualzin in political campaign hong bawl bawl a hi hi.

1947 Jan 12 ni in London ah British kumpi tawh Kawlgam suahsakna vai kikum ding in tung uh hi. Minthang inn pi ahi No.10 Downing Street ah Jan 13 ni pan kipan a kikup toto pen a nunung ciang Jan. 24 ni nitak 3:00P.M. hun pawl takciang in thukimna-te hong nei thei ta uh ahi hi. Tua thukimna in “Kawlgam suahtakna ding thu British kumpi in a thu in ki thukim hi” cih thu ahi hi. Tua ni thukimna teng Jan. 26 ni in fianalized kikupna bawl ding a, Jan. 27 ni in letmat [sign] thu thei ding thukim tuak uh ahi hi.

Tua bang in 1947 Jan. 27 ni nitaklam 3:50P.M. hun in tangthu kiciamteh historic Aung San-Atlee Agreement thukimna letmat ki thu khin ta ahi hi.[Tua lai-ah U Saw le Thakhin Ba Sein in letmat thu nuam lo uh a, a hi zongh in na lung a kim kei uh le zongh lungkim lo cih thu tawh letmat thu un, a kicih ciang in ‘lungkim lo’ cih Note of Dissent tawh sign thu pan uh hi. Kawlgam tun khit ciang, Thakhin Than Tun le Thakhin Soe in tua thukimna langpan uh hi].

Tua tung tang in Churchill- te Conservative Party pawl in Labour Party-te tung ah pressure pia in Mualtuangmi-te vai tawh kisai thukimna khat kal uh hi. Tua in: Aung San-Atlee Thuciam 8 na Mualtung-gam Frontier Areas tawh kisai “Mualtungmi te tawh Union khat in kipawl ding thukimna khat Panglong Conference ah om hamtang ding” cih thu kalna khat om sak se hi.

Aung San te pawl London a pai kal in Mualtungmi teng Ukna FFA Frontier Areas Administration pan in mualtungmi teng Kawlte tawh kipawl lohna ding hanciamna tampi om ahi hi. Tua manin Kachin ukpi-te le Shan ukpi-te kimkhat bang ut nawn lo-in, Karen le Kaya[Karenni] zongh Kawlte tawh kipawl a suahtakna laak khawm ding le Union in kipawl ding lungkia ta ahi uh hi. Zomi-te a ding bel Kawlgam beel lo-in ei le ei dinzawhna thu om kisa lo ahi hi. Pilna thupitna mu thei ta ih hihman in laisinna high school sang deih pen ih hi bekhi. Tua manin Aung San tawh kimuh phet in Zomi tangmi-te thudot masak pen in “High School n’ong pia ding hiam?” cih thu ahi hi. Aung San in a ma’ thu tawh “Pia ding!” ci pah lel hi. Lawmte’ ‘autonomy’ gen gen khawng a thei ban lo te ih hi hi.

V.                Panglong Conference, Mualtungmi-te le 1947 Constitution

Panglong Conference ah Mualtungmi-te’ tawh thukim loh phatmawhna thu in Aung San-Atlee Thukimna Paragraph 3 na thuciam nambat 8 Frontier Areas taang (b) na hang ahi hi. British kumpi in mualtungmi le Kawlmi thukimna bawl ding Panglong Conference ni ding in 1947 Feb. 12 ni ciangtan khin sa ahi hi. A mau’ ngaihsutna ah Kawlmi te tawh kipawl a Independence laak ding le Union gam khat a din’ ding pen mualtungmi teng in thukim lo ding uh cih thu ahi hi.

London pan in Aung San le a pawlte Feb. 2 ni in Kawlgam hong tung kik uh hi. Tawlngah ding hun om nawn lo ahihman in khual zin suak pah a Feb. 8 ni in Panglong vatung to hi. Kachin ukpi Duwa pawl khat le Shan Sawbwa te pawl khat in thukimna letmat [sign] thu ding/loding khensat thei lo uh a, Feb. 11 ni dong mah historic Panglong Agreement vai pen ketel siang thei nailo ahi hi. [Aung San zong a lung duai zo nawn lo ta hih tuak hi]

Tua tak ciang in nitak lam ah: Kachin taangmi “Sama Duwa Sin Wa Nawng, Duwa Zau Rip, Shan gam taangmi ahi khanglam ukpi Sawbwa Sau Khun Pan Seng, Mongpawn Sawbwa Sau Sam Htun, Nyaung Shwe Sawbwa Sau Shwe Thaike, Zomi taangmi Pu Vum Ko Hau; Shan minautang taangmi U Tin Aye le U Htun Myint te teng in mualtungmi- te organize kik in nitak lam meeting khat bawl in kikumpha uh a, Aung San in Union of Burma min tawh suahtakna laak ding akisapna thu limtak gen phasak kik uh hi. Suahtakna ngahna ding lampi khat bek om a tua in kipawl khawm a Union gam khat dinkhopna bekmah ahihlam deihtak in gen hi.

Tua ciang in a zingciang a kibawl ding formal conference ah thukimna letmat thu ding a kisapna uh tel in siangtak in khentat thei ciat pan uh ahi hi. [Tua lai ah thukimna om kei le, British te’n mualtungmi teng suahtakna hong pia lo ding a, FAA ukna nuai ah Governor khat le U Saw in uksak nuam a hi hi. Kawl mang' khutnuai mah ah ki om ve ve ding cihnopna hi].

VI.             Thukhupna: Union ni Hong Piang Khia Ta

1947 Feb 12 ni zingsang nai 10:00A.M. hun in khoppi bawlna buukpi sung ah sabuai pi kiim ah tu in, Aung San in a masa pen in tangzang tak ding to a, a zat ngei tawntung Parker Vacumatic fountain lui gipgiap pen tawh Panglong Agreement laidal pi tungah Kawlmi le Zanggam bup taang in sign thu masa a, a banban in mualtungmi-te ahi Zomi, Kachinmi, Shanmi teng in letmat thuciat na tawh historic Panglong Agreement hong piang khia ahi hi. Tua ni [12, 02, 1947] in signatories teng a nuai a bang in taangmi 22 te ahi hi:

For the Shan Committee:
Sawbwas: Tawnpeng, Yawnghwei, North Hsenwi, Laika, Mong Pawn, Hsamonghkam
and representative of Pawnglawng.
Shan people: Tin E, Kya Bu, Sao Yapa Hpa, Htun Myint, Hkun Saw, Hkun Htee

For the Kachin Committee:
Myitkyina: Sinwa Nawng, Zau Rip, Dinra Tang
Bhamo: Zau La, Zau Lawn, Labang Grong

For the Chin Committee:
U Hlur Hmung, U Thawng Za Khup, U Kio Mang

For the Burmese Government: 
Aung San

Hibang in Mualtung-Zanggam kipawlna Union Ni hong piang khia ahi hi.
Agelh: Suanpi
See More...

|| Mate leh

see more

|| Um mahmah

bang a hia le