Showing posts with label Timeline. Show all posts
Showing posts with label Timeline. Show all posts

AD 1900-1980 Zomi khang tangthu (2/2)

- 1901 Lushai hills Census masa pen; mihing 82,434 omin Paite pau zang 2,870 om hi.
- 1904 Dr. E.H. East-te nupa Khalkha tung. Zomite palik tum cilna; Zo palik kiphuan. Sila kiphiat. Zogamah Kawllai sang kiphuan. Thuam Hang leh Pau Suan tui kiphum. Lushai hills L.P. School Exam masak pen. Khristian biakna ngeina siangtho-a kiteeng masa pen Hrangsaipuia leh Saimanliani.

- 1906 Lushai hills-ah Sunday School Exam neih masak pen.
- 1907 Zogam bup Tuiphum Pawlpi khoppi masa pen Haka-ah kizang. Zomi (Chin hills) Pastor masa pen Thuam Hang. Manipur State Durbar kipan.
- 1910 Rev. Joseph Herbert Copte-te nupa Tedim tung. Cope topa in Tedim, Falam laimal bawl. Dr. J.H. Woodin-te nupa Khalkha tung. Pau Cin Hau Pawl "Laipian' kipan. Chin hills-ah Sila kibeisak, Khua gamgi kibawl. (May 7) Dr. Peter Fraser & Waatkin Robert. Manipur simah Khristian missionary-te lut kipatna, Senvon khua-ah kiphual. Lushai hills Presbeterian Pawlpi khoppi masak pen. Aizawl Bazal kipan.

- 1911 Chin hills Census; Tedim uk (Tonzang tawh) sungah mi 30,000 om. Lushai hills Census; Mihing 98,406 om in, Paite suan 10,460 om.
- 1913 Tedim pan Upper Chindwin District Civil Police-ah mi sawm-le-nga kitumsak. Zogamah Alu, Kawltu, Singno leh a tuamtuam ciin sin kipan. Thaangah Sumbuk kibawl. Falam Technical School pan Leisek bawl kisin.
- 1914 Leitung Galpi khatna kipan, Tedimah Thukizakna kiphuan.

- 1914 Manipur gam Sinzawl khua-ah Manipur State Durbar Vice-President Aizawl gam Suprintendent leh Tedim gam Asst. superintendent-te gamgi thu kikumna nei. Muizawl khua, Pau khen in siah a piaknop loh manin Falam gamah lal dingin kisawl. Zomite police dinga sin uh, hoih tuaksa-in lak beh ding kivaihawm. Haka gamah nupa amau leh amau a kithat om.
- 1915 Tedim Pau tawh Lungdamna Matthai bu kikhen.
- 1915-16 Halhka gamah Zusa laangin kial tung. Mizo pau tawh Thuciamthak bupi kizo.
- 1917 Piancit paina leh Galpi masa. CHIN LABOUR CORPSGerman gal piang. may 25 ni-in Piantit (France) gam pai ding mi 1000 Tedim pan ding khia. Piantit paite London hawh. Labour corps, France-ah Ukpiapa Hau Cin Khup in mi tampi paisak zo ahih manin Mikang kumpi in minphatna KSM pia. Mi tampi Kawlpi zanggamah lal.

- 1918 Leitung Galpi khatna ve'ng ta. Piantit pai nuamlo Thahdo leh Khalkha in kumpi do. Oct. kha-in Piantit paite tung kik; 21 si, Piantit gamah kiphum.
- 1918 Tedimah military Police platoon 3, Haka ah 3, leh kawlpi-ah 3 kikoih. Tedim Labour Corp panin mi guk in minphatna namsau ngah.
- 1919 Mikang kumpi, Thahdo leh Khalkhate Hau Cin Khup in lem, kilemsak. Zogam tawh kisai thute kikum dingin 1920 May kha-in Maymyo ah kikhopna om. Assam gam tangin Lushai hills Suprintendent pai. Chin hills-ah Sangnaupang -1,712 pha. Hau Cin khup in a tapa Pum Za Mang huhna tawh vai hoih taka a hawm manin thauka (Revolver) kumpi in pia. Labour Corps-ah a nasepna a hoih manin Hlur Hmung in minphatna A.T.M ngah.

- 1920 Paltan tumcilna. Halka pau tawh Lungdamna Thu leh Sawltakte Tangthu kikhen. Kawlgamah suahtakna deihna khang. Paite pau tawh Khritian la neih kipan.
- 1921 Chin hills Census, Tedim uk (Tonzang tawh) sungah inn 5045 leh Mihing 36,048 om. Zogamah ann hoih lo ahih manin, Lusei gamah mi tampi tak Lal, India kumpi in 4/70th Chin Rifile bawl ding phasa. Falamah Educational Conference om a; Kawl lai pen Zolai tawh laih ding thukim. Zopau tawh thukizakna khat kikhen.
- 1921 Kawlgamah Paltan (Galkap) kiphuan. Vial Nang Ordination kipia; Chin hills-ah masa pen.
- 1922 Chin hills-ah kampau a tuamtuam tawh lai a kihilh manin haksatna tampi om hi. Lai sim nading kampau khat tel a, Roman script tawh laisim bu a bawl dingin kumpi in committee phuan. Lophei Hausa Khup Lian in minphatna thau leh laipi(Certificate) khat ngah.
- 1923 Zomi 300,000 sung panin 2,351 in lai sim thei. Zomite lai pillo hi lo-in a kah kim zolo hi zaw hi.
- 1925 Zolai kisin ta. Kawllai kiphiat Zolai kiphuan. Dr C.U. Strait-te nupa khamtung gam tung' Roman Catholic Biakna Mizogamah lut.

- 1928 Chin hills-ah Chin National Union party kiphuan.
- 1930 Lamka khua, Phungkhothang Guite leh Zenhang Valte ten sat. Lushai hills-ah hanmual neih kipan.
- 1931 Pa Pau Cin Hau lai tawh Mualtung thuhilhna kikhen. Hau Za Cin Pau in Matric zo, Chin hills pan a zo masa pen.
- 1932 Tedim pau tawh Thuciam Thak kikhen.
- 1933 Zomite politics lungsim neih kipan. Chin Unity Organization kiphuankhia. CUO in Ramgoon-a Mikang kumpi tungah deihna nam kua a nei memorandum khia.
- 1935 Falam High School kiphuan. Young Lushai Association (1947 pan Young Mizo Association, kici kik) kiphut hi.
- 1937 Mikang kumpi in Kawlgam leh Vaigam gamgi khung in, Zogam phel nih suak. Leitung Galpi nihna kipan.
- 1938 June-11 ni: Dr. Cope Khalkha-ah si. U Shiah Lwe in B.A zo, Chin hills-ah a masa pen. Lam Za Hang (Tedim) in Mawtaw nei, Chin hills-ah a masa pen. Mikang a do Zomi makai Pu Suang Khaw Kam, Magwe khuapi-ah si.

- 1939 Rev. F.O. Nelson-te nupa Tedim tung. CUO makai teng kiman, thongah khum.
- 1940 Paite pau tawh Laisiangthou bumal masak pen - Tanchinhoih Johan, Rev. Nengzachin in tei hi. Halkha pau tawh Thuciam Thak kikhen.
- 1942 August: Japan te’n Zogam leitang tung. Japan galkap 75,000 Kalgam lut. Kawlgam galkap 402,300 India-ah tai. Chin Army kiphuan. Leisan mualah thau zang lo-in temtawng tawh kido, Japante 150 liam, tampi si. Chin hills-ah Mikang huhna tawh Japan gal a nang dingin CHIN LEVY kiphuan. Japan huhna tawh Mikangte do dingin CHIN DEFENCE ARMY (CDA) kiphut. Paite pau tawh Khristian Labu neih kipan.
- 1943 Tedim, Halkha, Falam Japan in la.
- 1944 March: Japante Moirang tung, Imphal gal muh. Feb. Mar. Apr. sungin Arakan gamah Japante 5000 kithat. Sukte Independent Army (SIA) kiphuan. Japante nungkik, 50,000 val si.
- 1945 Galpi Nihan vengh. UNO kiphuan. R. Tuang Hmung in Chin Rural and Education Uplift Society phuan.

- 1946 Rev. R.G. Johnson-te nupa Khalkha tung. S.T. Hau Go in M.A (Madras) zo; Chin hills pan a masa pen. Khamtung Suahtak Vaihawm Pawlpi party kiphuan. makai: Pu Thang Kho Kai, Pu Song Theu, Pu Thang Za Kai, Pu Lang Khaw Thang. Thuhoih Vaihawm Pawlpi party kiphuan. Makaite -- Pu Vungh Za Kham, Pu Hau Za Lian, Pu Tuah Langh. Kawlmi te’n suahtakna lak a sawmna tawh kituaka khamtungmite kalsuan dan ding a vaan dingin Zomi, Shan, Kachin te’n The Supreme Council of The United Hill People (SCOUHP) cih kipawlna bawl. Kawlmi makai Aung San in suahtakna ngen dingin England gam zin. Mualtung mite thukimna keng lo ahih manin tangtung zo lo. Lushai hills-a political party masa pen Mizo Union kiphut hi.

- 1947 Chin-Burma Unity Pillar, Htilin khua-ah kiphut. Panglong Conference-ah Kawlmite tawh suahtakna la kawm dingin thukimna khutpimai meekna kibawl; Chin hills taangin Pu Thawng Za Khup, Pu Hrul Mung leh Pu Kio Mangte pai. Kawlgamah Constituent Assembly kiteelna kibawl; KSVP pan Pu Mang Tung Nung leh CNU pan Pu Vumthumaungte kihel. Gen. Aung San makaihna tawh Kawlgam Constitution Drafting Committee kibawl; Zomite tangin Pu Mang Tung Nung leh Pu Savut kihel. Tedimah High School kiphuan. THUKITUAHNA cih thukizakna kipan. Zo Education Board kiphuan. Tedimah Lai Siangtho Sang kiphuan. R. Tuang Hmung in Falam Chin hills D.C. seem. Siamsinpawlpi (SSPP) January 13 ni-in Suangpi khua-ah kiphut. President mapa pen Dr. Liankham Samte. Mizoramah Kawlgam tawh kigawm a ut pawl - United Mizo Freedom Organisation (UMFO) kiphut hi. Manipur State Hill Peoples (Administration) Regulation Act kibawl.

- 1948 January4: Kawlgam in suahtakna ngah. Kawlgam in suahtakna ngahin, Chin Special Division in Union of Burma-ah State tawh a kizakim phialin thuneihna nei. ZBC sungah TBA, FBA, HBA kiphuan. Zo zum (Chin Affair Council) Rangoon-ah kiphuan. Hill Chin Students' Union Rangoonah kiphuan. Zogam ukpi te’n mipi’ deihna zui-in ukpi za nusia uh. January 22: Kawlgam Prime Minister zum thukikupna-ah Pu Mang Tung Nung in, Zogam sunga Chin Hill Regulation Acts thukhun zui-a ki-ukna tawh kisai, mipi’ deihna kan ding a kisapna thu sung. 1948 kum : February 5: Hih thukhun zuia ukpi ki-ukna, mipi’ngaihsutna a kan ding committee kibawl. Capt. Mang Tung Nung in CHIN PEOPLE’S FREEDOM LEAGUE (CPFL) phut. Mizoramah political party masa pen Mizo Union kiphut hi.

- 1949 June 27: Paite National Council, Tangnuam khua-ah kiphut. President masa pen Pu T. Thangkhai. Manipur, Indian Union tawh kigawm.
- 1950 Lushai hills-ah Paite Federation kiphut. CBCNEI(Council of Baptist Churches in North East India) kiphuan. Sia S.T. Hau Go in MRE, Colgate Rochester Theological College, USA pan zo. Paite pau tawh Thukhun Thak leh Sam bu, Rev .Nengzachin in tei zo.
- 1951 Falam pau tawh Thuciam Thak kikhen. K.T.P. (Khristian Thalai pawl) kiphut.
- 1952 ZBC (Zomi Baptist Convention) kiphuan. LUNGVAKNA cih thukizakna kiphuan. Hill Chin Students' Union Magazine kikhen. Mizo District Council kipan.
- 1953 Falam Theological School kiphuan. April 1: Aizawl leh Lunglei Mawtaw Lampi kihong. March 3: Lamka-ah Young Paite Association (YPA) kiphut. President masa pen Pu T. Vungsiam.

- 1954 C.K. Taikwel in M.Sc. (USA) zo, Chin hills pan masa pen. Lushai Hills pen Mizo District ci-in kikhek hi. Mizoramah sila kiphiat hi.
- 1955 VumKhaw Hau in Ambassador ngah. Khamtungmi masa pen.
- 1956 Manipur Villages Authority in the Hill Area Act kibawl.
- 1957 CNU leh CPFL kigawmin CHIN NATIONAL ORGANISATION (CNO) ci; Capt. Mang Tung Nung in President len.
- 1958 BCM (Baptist church of Manipur) kiphuan. Sia Kam Khaw Thang in B. Th. zo. Chin Liberation Army, Pu Tun kho Pum Baite in phut.

- 1960 Dr. Cope Golden Jubilee Tedimah kizang. Churachanpur Baptist Association Kiphuan. May 30: PNC President Pu T. Goukhenpau leh Secretary Pu S. Vung Khomte makaihna tawh India Prime Minister Pu Pandit Jawaharal Nehru kiangah ‘Re-unification of Chin People of India and Burma under one country’ cih thulu zangin Zo minam khempeuh ading District hiam, Division hiam, Region hiam khat bawlsak a, tua sungah gawmkhawm dingin ngetna memorandum khia. Manipur Land revenue & Land Reform Act kibawl.
- 1961 Mizoramah Congress party leh Mizo National Front (MNF) kiphut hi.
1962 Chin Affair Council pen Chin Supreme Council ciin kikhak. Kawlgamah Socialist Kumpi kiphuan. Mizoramah Paite National Council (PNC) Pu Khan Cin makaihna tawh kiphut hi.
- 1963 Aizawl-a Electric zat kipan. December 11: India Kumpi in Manipur, Paite mite 'Scheduled Tribe' lakah guang.

- 1964 Mizo District MLA bye-election-ah MNF leh PNC pangkhawm. Khritian Thukizakna (EBC, Manipur) kipan. Kawlgamah ANTI-COMMUNIST FREEDOM ORGANISATION (ACFO) pawl kiphut in, Lt. Col. Son Khaw Pau, Pu Dam Khaw Hau, Pu Mang Khan Pau, Pu Hrang Nawl, Pu Son Cin Lian leh Pu Tual Zen ten makaih hi. ACFO pawl pen Manipur-a Zomi makai Tun Khaw Pum tawh kikopin, Zo Kumpi - UNITED CHIN GOVERNMENT pawl phuan uh hi. Pu Tun Khaw Pum pen Prime Minister, Pu Col. Son Khaw Pau pen Defense Minister, Pu Hrang Nawl pen Foreign Minister.
- 1965 PNC HQ in Sialkaltang, Paite Regional Council ngetna memorandum kumpi tungah khia. Mizo District, Deputy Commissioner Pu K. Saigal IAS in Sialkaltang dung pha. MNF in India kumpi tungah Independent ngetna memorandum tun. Tedim & Tonzang uk sungah inn 10,649 leh mihing 84,553 om.

- 1966 March 1: MNF in Mizoram Independent puangin Mizoram buai kipan. Kumpi in Mikang missionary-te om a phal nawn loh manin Missionary-te ciah. Paite Regional Council ngetna tawh kisai-in PNC leh Pataskar Commission-te Aizawlah kiho. Chin National Organisation pen Zomi National Front ci-in kikhek.
- 1968 Dawt Sung in M.A. zo; Chin hills pan numei masa pen.
- 1969 UNITED CHIN GOVERNMENT makai Col. Son Khaw Pau, Pu Hrang Nawl, Pu Dam Khaw Hau, Pu Ro Thangte kimanin Kawlgam kumpi tungah ki-ap. Pu John Mang Tlingte makaihna tawh CHIN DEMOCRACY PARTY (CDP) kiphut.

- 1970 Paite pau tawh Laisiangthou buppi kizo.
- 1971 Manipur Hill Area District Council Act kibawl.
- 1972 Mizoram in U.T (Union Territory) ngah. Manipur in State ngah. January 21: Manipur, Daizang khua-ah Zomi National Congres (ZNC) kiphut. President masa pen Pu T. Gougin leh Secretary Pu S. Thangkhangin Ngaihte.
- 1973 Evangelical Convention Church (ECC) Lamka, kipan.
- 1974 January 3: Chin Hills in Chin State ngah. Dr. Vum Khaw Hau in Ph.D. ngah. Chin State-ah biakna lam khanlawhna tung.
- 1975 Zolai kum 50 cin'na pawi Tlangnuamah kizang. Zolai kum 50 cin'na Magazine kikhen. Mizoram-ah People's Conference Party (Tun MPC) piang.
- 1976 LUNGDAMNA AW kiphuan.
- 1977 Tedim Lai Siangtho kizo. Kawlgam galkapte leh CNA (Khaimulen)te Vangteh leh Saizang kiim tengah nakpi takin kikap. CNA-te mi 60 Vangteh khua, Mah-Sah-Lah (Burma Socialist Programme Party) thuneite kiangah ki-surendar, kikaplum veve. Mi 46, Kalemyo Jail-ah kipuak. mi 4 liam.
- 1980 April 10: Teikhang khua-ah Paite nam makaite kikaikhawmin, Mizoram Paite Organisation (MPO) kipawlna phut. Pu Thangzakap, President masa pen.
- 1903 Missionary School masa pen Haka-ah kiphuan. Paite Sintungbu Vialphung Tombing & Rev. David E Jones. ten bawl. Tedimah Tan 4 Sang kiphuan.


See More...

AD 1900-1980 Zomi khang tangthu kanna 1/2

Theih loh a pha mawh i taangthuAD 1900 MALAM KHANGTHU ATOM A KANNAIBC-2000 Hih hun lai-in ih pu ih pate Tibeto-Burman dangte tawh Sen gam, malsak lam Kansu khum, Lanchou khawpi kiang, Tao lui gei tengah teng dingin ki ummawh hi.

BC-1027-256 Sengamah Jo (Zo) vaihawm lai BC- 221-207 Sengamah Chin vaihawm (Chin Empire) laiBC-4 Kachin leh Zomite piankhiatna ih pu ih pate’ Kung-han Ch’iang’ (Chi-ang hiang khat)te, Sengam Szechean kiimah teng uh hi.

BC-1 Mekhong leh Yangtze luinak lamah teng uh hi. Pyu te’n kawlgamah Sri Ksetra khuapi saat. Zomi te’n Payayi khua na sat uh hi.
AD 4 Zomite in Dangka (Taka) na na nei khin dingin ki ummawh hi.
AD 6 Chindwin zanggam tengah na na teng uh hi.

- 108 Pagan (Pugam) Popa (Pupa) mual kiimah teng uh a, (Dahpa, Penglam’ te’ hun lai ahi hi.
- 600 Pyute Kawlmi suak; Kanyante ranyante Fakhine- mi suak; thet mite Chin (Zomi) Suak hi.
- 750 Zomite Minbu, Thayat, Aunglan (Myede)
- 1044 Zomite in Kabaw valley tung. Khampat khuat na sat uh (Khampat pen Zomite’ sat hi ding hi: Khampat khua in zang leh kham kipehna, kham kipatna ahih manin khampat a kici hi ding hi. Mualtung gam genna Kham a kici pen Zomite bek in ki nei hi: Hih kuam tengah hun sawtpi ki teng hi.

- 1084 Anawrahta in Sukte zo-in Kumpi lian masa na suak1200-50 Kyansittha zi Kumpinu Thambula (Zomi) ahi hi.
- 1254 I pu ih pa te’n Khampat khua-ah mawng (bung) kung khat na suan uh a, tu dongin muh theih dingin Khampat khua nawlah omlai hi.
- 1250-1300 Narathihapate zi Kumpinu Saw ( Zomi) ahi hi.
- 1355 Khamtung tung; Ciimnuai khua sat. Eimau’ sunga makaite-Songthu, Songza, Songkip, ahi uh hi.
- 1364 Leng Tong Hoih Ava mangpa’ zi, Zo minam hiang khat Maring’ mite Manipur gam tung dingin ki ummawh a, Vangteh (Amin masa Khumnuai) kisat ta kha ding hi.

- 1370 -AD Zomite Chindwin gunpang phaizangah Shante tawh teeng khawmin, Sagaing, Monywa, Dipeyin, Yinmarbin, Mintaingpin, Pale, Gangaw, Pauk, Htilin, Htilin, Ngape-ah teengin, Sibani khua-ah Zo Tualsong 15’ sang tu dong muh theih dingin om lai 1400 Khawhkhen, Kawlpi (Rajagya-Yesayo) tung 1450-700 Hih hunin Zo minam pawlkhatte Tripura gam tung dingin ki-ummawh hi. (Halam, Hrangkhawl, Darlong Kaipeng etc)Lushei Lentang leh Ciau kikal-ah na teng uh1400-1500 Thang Ho leh Lian Do; Cing Khup leh Ngam Bawm; Gal Ngam leh Hangsaite Ciimnuai, Geeltui-ah na teng uh hi.

- 1500 1250-1900: Eimau beh Hausa, khuasat leh Ukpite makai-in ku-uk Lai kinei lo-in khang thu kiciaptehna om theilo;
- 1570 Zosuan ‘Anal’ te Manipur tung dingin ki ummawh 1600 Guite Pu Gui Mang in Tedim khua na sat hi;1700 Lushei leh Paite mi te’n Ciau na kan ta uh hi.
- 1720-1730 Alaungpaya kumpipa in Khamtung galkap la-in Syrian gam na sim hi.1750-850 Thado-Kuki te Manipur gam tung khin uh hi; Biate mite in tua a Chachar mun tung khin dingin ki ummawh hi.
- 1775 Lai mite Mizo gam tung khin dingin ki ummawh hi1777 Lushei mi te’n zawlbuk sawm nei dingin kipan khin1800 Khamtung mite in Chittagong sim uh:
- 1813 Zahau leh Khuangli tawh kipawlin Kam Hau in Thahdo gam la-in uk, Taisunte (Falam ) in Lophei sim, Taisunte in Khuasak sim uh. Zahau leh Khuangli kisim, taisunte in Mualnuam sim. Hualngo leh sukte kisim uh hi.
- 1820 Rev. Adoniram Judson Kawlgam hong tung hi. Amah pen kawlgam Missionary masa pen hi.
- 1830-850 Hatlang Pu Mang Gin (Mangkua) Tedimah teng. Tedim gam sunga Hausa thahat leh minthang kuate in: Tedim - Mang Gin -HatlangVangteh - Pum Go - GuiteDimpi - El Thuam - NaulakSaizang - Vung Vial - HatzawKalzang - Sung Hang Thangnuai - Mang Sum - ThawmteKhuasak - Mat Tuang - GalphuakThuklai - Suan Thuk - SumniangLimkhai - Neih Tuang 1856 Tedim khuapi kiphut kik, Kam Hau in Mualbem pan Tedim zuan hi. Hausa Pu Kam Hau, Galvan- Pu Mang Gin, Thuzek- Pu Khoi Lam, Meitei galpi na zo uh hi.

- 1856-1859 Kam Hau leh Za Hau kikopin Manipur na uk uh hi.1857 Sim leh mal kido hun ahi hi. 
- 1862 (Mizoram in)Tedim sim dingin Meitei galkap 1500 ong kuan suk uh, Meitei in lel, Zomi leh Meitei kido a khatveina hi.
- 1871 Mautam’ kial khatveina hong tung.
- 1872 Guite Innpipa Go Khaw Thang Meitei te’n man, 1872 in Phaipi thong inn sungah si hi.
- 1876 Vai Khan Khatveina, (Mangkang galkapte Lushei gamah a khatveina lut uh hi)1884 Guite innpipa Pu Sum Kam leh Meitei Lengmangpa te’n kilemna bawl, Guite mi 2000 khawng in Lamka gam hong tung uh.
- 1886 Aksi kiat kum ( 3-11-18841887 Mangkang te’n Zogam ( Chin hills) sim kipan1888 Capt. Raikes makaihna tawh mangkang galkapte Kawlpi tung, Vai khan nih veina, Mangkangte lushei gam lut nihveina ciah kik nawnlo uh hi.

- 1889 Capt. Raikes in Zogamah Mawtaw lamsial ding ngen, Zomite’n phal lo, Oct 17, 1929 sungin Zomite in Mangkangte 12 that, 122 hing mat, thau lawng 4 leh la 4 man khawm uh, Sihzang Kale gam sim uh. Taisun leh Sukte kipawlin Kawlzang sim. Kam Hau leh Sukte kipawlin Kangyi sim. Sihzang in Mangkang lambawlte suam. Zokhua, Khalkha, Sukte kipawlin Kumpi na do sawm uh, Taisun mi 1000 in Sihaung sim. Capt. George White in khamtung mite do nadingin India galkap Battalion khat leh Assam kooli 2000 ngenin na ngah hi.

- 1890 January 23 ni-in Sir Gorge White, General Faunce, Major Raikes thuamvum ong tung, Zogam do dingin kuan. Feb 4 ni-in Khuasak la, Feb 13 ni-in Saizang la, May 4 ni-in siallum kulhah kikap, Mangkang bu 3 leh galkap 83 si, Surgeon khat in V.C ngahTua ciangin Tedim hong kap leuleu-in Tedim a hawmin la hi. Mangkangte 120 si-in 70 liam. Tedim mi inn 300 Tonzangah tai uh; Inn teng halsak Thangmual pen “Fort white” kici hi. Mizoram sim lam panin “The expediton 1889 lut” Haksatna thuak lo-in Lunglei luak, kulh bawl uh:

- 1891 Sept. in Tonzangah kikap, kilemna bawl. Upa teng tawh man (Photo) kila uh, Upate’n theilo-in thausa-in lau uh hi. Oct kha sungin Pu Khaw Cin si, A Sanggampa’ tapa Hau Cin Khup in Khua Cin’ za luah, Hau Cin Khup, Thang Khan Pau, Gin Za Thangte Yangon kipai pih, Mang Kang kumpi in Mizoram a uk kipat 25, 9, 1890 ni-in pasal hangsan Khuang Chera leh Ngul Bawka tlawng lui gei-ah mangkang te’n kap lum uh:1892 Thantlang la ding kuanin kido uh Rs. 5000 gaam.

- 1893 Jan 27, 1929 Zomi nam teng gam khatah koih kik nading ngaihsun’ Chin-Lushei Conference’ Fort William, Culculta-ah kibawl hi.April kha-in Thantlang la zo, Oct ni 9 ni-in Pumva leh Thuklai kikalah Myo-ok na suam uh, kap lum, mi thum bek suak ta, Mangkang te’n ni suah na lam Zogam bup nuaisiah zo.
- 1894 Zogamah thau khempeuh kikhawm, lawng 7000 pha. Kaptel la, Oct. kha-in ukpi 49 Rangoonah ki paipih. Khuapi teng sikkhau kizom 1894-95 1.11.1894 ni-in Rev. F.W. Savidge le Rev. F.H. Lorrain-te Mizogam tun hi. (Khristian Missionary masa pen). Mizo lai - A, AW, B, kipan. Jan-Feb. sung B.S. Carey in Cin hills leh Manipur gamgi bawl, Cin hills khen thum kisuah- Tedim, Falam, Halkha1895 Mikang kumpi in Falamah Political officer koih. Falam leh Halka-ah Sikkhau-to, Thonginn, Zato inn, leh Sumkepna (Treasury) kibawl. Carey leh Tuck in The Chin hills bu gelh. Zogam pan siah (Leiman) Rs.17,572 kingah. Carey leh Ukpite kilemna bawlin gam khensakin, Kam Hau uk khua -167, Sukte uk - khua 20 leh Sihzang uk khua - 16 suah hi. Manipur Khristian missionary masa pen Rev. W. Pettigrew (Ukhul khua-ah).

- 1895 Mikang kumpi in Falamah Political officer koih. Falam leh Halka-ah Sikkhau-to, Thonginn, Zato inn, leh Sumkepna (Treasury) kibawl. Carey leh Tuck in The Chin hills bu gelh. Zogam pan siah (Leiman) Rs.17,572 kingah. Carey leh Ukpite kilemna bawlin gam khensakin, Kam Hau’ uk khua -167, Sukte uk - khua 201896 September) Kawlgam' gamkhen khat (province) in Mikang kumpite'n Zogam hong ciapteh sakin Kawlgam tawh hong gawm. Mizo Laibu neih kipat kum. 

- 21-8-1895 Lusei pau tawh Thukhunthak Luka laibu kinei. Sim leh Mal-a kikhen Lushai hills pen kigawm hi.
- 1898 Chin Hills Regulation Act kibawl. Hih Thukhun tawh tu huna Chin State, Mizoram, Manipur singtanggam teng uk. Ukpi hong piang:Tedim gamah Pu Hau Cin KhupLumbanggamah Pu Hrul MungFalam gamah Pu Thang Tin LianHaka gamah Pu Kio MangTaichun khua-ah Pu Con BikMatu/Mindat gamah Vumthumaung Chief Commissoner Sir Frederick Frayer Tedim, Falam, Khalkha hawh. Mizo biakinn masa pen kipan. Kawlgam (Chin hills) leh manipur gamgi kikhung hi.

- 1899 (2-4-1898) Mizoramah Sangin kipan. Mizo pau-in Thuciamthak - Luka leh John kizo. Mangkang ukna deih lo-in Zomi makaite’n Mangkangte langpanna bawl. Mikangte in Zomi makaite bawlsia.Pu Thuam Thawng (thong sungah si)Pu Kai Tuah khantawn thong hinapi Thuam Thawngte pata a sih ciangin kisuakta sak a Kaptel pan Zampi khua 1909 kumin na sat hi. Pu Taang Pau Dal (thong sungah si)Pu Ngul Bul (Mangkang te’n that)1900 Chin hills-ah Christian Biakna tung; Missionaary masa pen Rev. A.E. Carsonte nupa, March 15 ni-in Halkha tung. Pu Pau Cin Hau phuat Laipian Biakna leh Zomite’ Lai neih cilna.Zomite Laisin kipatna, Biakna thak neihna. Pa Pau Cin Hau in Maang mu. Mr. B.S. Carey in ukpi teng tawh kilemna bawlin sialngawng ban. Hau Cin Khup Ukpi-in kikoih. Mizoram, Mimbung khua-ah Guite Innpipa Kam Za Mang a phat mahmah lai tak hi-in, Aizawl DC leh Tedim pan Mikang ulian Dickman ten Mimbungah pha uh hi. Lushai hills leh Chin hills gamgi kikipsak hi.


See More...

Zo, Zomi, Mizo, Zosuan,adz... (Time line)

1900 dong ahihi. A gelh, a kaikhawm ki theilo hi. Nang gelh ahih leh hong hilh leteh, credit hong kipia nuam mahmah hi.

BC-2000Hih hun lai-in ih pu ih pate Tibeto-Burman dangte tawh Sen gam, malsak lam Kansu khum, Lanchou khawpi kiang, Tao lui gei tengah teng dingin ki ummawh hi.
BC-1027-256Sengamah Jo (Zo) vaihawm lai.
BC-  221-207Sengamah Chin vaihawm (Chin Empire) lai.
BC-4Kachin leh Zomite piankhiatna ih pu ih pate’ Kung-han Ch’iang’ (Chi-ang hiang khat)te, Sengam Szechean kiimah teng uh hi.
BC-1Mekhong leh Yangtze luinak lamah teng uh hi. Pyu te’n kawlgamah Sri Ksetra khuapi saat. Zomi te’n Payayi khua na sat uh hi.
See More...

Laisiangtho lui timeline

Before TimeIn the Beginning was the WordJohn 1
Before 4000 BCThe CreationGenesis 1
Before 4000 BCThe Garden of EdenGenesis 2
Before 4000 BCThe Fall of ManGenesis 3
Before 3000 BCCain kills AbelGenesis 4
Before 3000 BCFrom Adam to NoahGenesis 5
Before 3000 BCWickedness Provokes God's wrathGenesis 6
Before 3000 BCThe Great FloodGenesis 7
Before 3000 BCThe Flood SubsidesGenesis 8
Before 3000 BCCovenant of the RainbowGenesis 9
Before 3000 BCShem, Ham and JaphethGenesis 10
Before 2100 BCJob's Suffering and FaithJob 1 - 42
Before 2100 BCThe Tower of BabelGenesis 11
2091 BCGod Sends Abram to EgyptGenesis 12
2090 BCThe Famine in CanaanGenesis 12:10
2085 BCAbram and Lot Part WaysGenesis 13
2085 BCAbram Promised Many DescendantsGenesis 13:14
2084 BCAbram Rescues LotGenesis 14
2081 BCGod's Covenant with AbramGenesis 15
2081 BCSarai and HagarGenesis 16
2080 BCIshmael BornGenesis 16:15
2067 BCThe Covenant of CircumcisionGenesis 17
2067 BCGod Promises the Birth of IsaacGenesis 18
2067 BCThe Destruction of SodomGenesis 19
2067 BCAbraham, Sarah and AbimelechGenesis 20
2066 BCIsaac BornGenesis 21
2064 BCHagar and Ishmael Sent AwayGenesis 21:8
2057 BCThe Treaty at BeershebaGenesis 21:22
2054 BCThe Offering of IsaacGenesis 22
2030 BCDeath and Burial of SarahGenesis 23
2026 BCIsaac Marries RebekahGenesis 24
2025 BCBirth of Jacob and EsauGenesis 25
1991 BCDeath of AbrahamGenesis 25:5
1978 BCEsau sells his birthrightGenesis 25:29
1977 BCIsaac and AbimelechGenesis 26
1929 BCJacob Gets Isaac's BlessingGenesis 27
1928 BCJacob Flees to LabanGenesis 28
1928 BCJacob's vision of a ladderGenesis 28:10
1928 BCJacob Serves LabanGenesis 29
1921 BCJacob Marries RachelGenesis 29:28
1921 BCJacob and His SonsGenesis 30
1916 BCRachel Bears JosephGenesis 30:22
1908 BCJacob Leaves for CanaanGenesis 31
1906 BCJacob Wrestles with GodGenesis 32
1906 BCJacob Meets EsauGenesis 33
1906 BCJacob Settles in ShechemGenesis 33:18
1906 BCShechem Defiles DinahGenesis 34
1906 BCJacob Returns to BethelGenesis 35
1906 BCJacob Named IsraelGenesis 35:10
1906 BCDescendants of EsauGenesis 36
1903 BCRachel DiesGenesis 35:18
1898 BCJoseph's Dreams and BetrayalGenesis 37
1898 BCJoseph Sold into SlaveryGenesis 37:25
1898 BCTamar deceives JudahGenesis 38
1898 BCJoseph Prospers Under PotipharGenesis 39
1889 BCPotiphar's Wife Accuses JosephGenesis 39:7
1889 BCJoseph ImprisonedGenesis 39:20
1887 BCThe Cupbearer and the Baker's DreamsGenesis 40
1886 BCJoseph Interprets Pharaoh's DreamsGenesis 41
1886 BCJoseph Put in ChargeGenesis 41:33
1886 BCSeven Years of Plenty BeginGenesis 41:47
1875 BCFamine BeginsGenesis 41:53
1875 BCJoseph's Brothers Sent to EgyptGenesis 42
1875 BCSimeon Detained by JosephGenesis 42:24
1875 BCThe Return with BenjaminGenesis 43
1875 BCBenjamin and the Silver CupGenesis 44
1875 BCJoseph Reveals His IdentityGenesis 45
1875 BCJoseph Sends for JacobGenesis 45:9
1875 BCJacob and Family to EgyptGenesis 46
1875 BCJacob to GoshenGenesis 47
1859 BCJacob's IllnessGenesis 48
1859 BCJacob's Blessing and DeathGenesis 49
1859 BCThe Burial of JacobGenesis 50
1806 BCThe Death of JosephGenesis 50:26
1800 BCJacob's Family Stays in EgyptExodus 1
1700 BCIsraelites Multiply in EgyptExodus 1:6
1600 BCIsraelites Oppressed by New KingExodus 1:8
1539 BCPharaoh's Order to Kill FirstbornExodus 1:22
1525 BCThe Birth and Adoption of MosesExodus 2
1486 BCMoses Flees into MidianExodus 2:11
1446 BCIsraelites Groan in SlaveryExodus 2:23
1446 BCMoses Sent to Deliver IsraelExodus 3 - 6
1446 BCThe Ten Plagues on EgyptExodus 7 - 12
1446 BCThe Exodus BeginsExodus 13 - 18
1446 BCThe Isreaelites At Mount SinaiExodus 19
1446 BCMoses Receives the CommandmentsExodus 20
1446 BCMoses Receives the LawExodus 21 - 24
1446 BCPreparations for the TabernacleExodus 25 - 31
1446 BCThe Golden Calf and Moses' AngerExodus 32
1446 BCThe Journey ResumesExodus 33 - 39
1445 BCThe Tabernacle is Erected and FilledExodus 40
1445 BCLaws for Sacrifices and OfferingsLeviticus 1 - 7
1445 BCAaron and His Sons ConsecratedLeviticus 8, 9
1445 BCThe Sin of Nadab and AbihuLeviticus 10
1445 BCLaws of PurityLeviticus 11 - 19
1445 BCPunishments and RegulationsLeviticus 20 - 22
1445 BCFeasts and JubileeLeviticus 23
1445 BCCensus, Tribes, DutiesNumbers 1 - 6
1445 BCTabernacle DedicationNumbers 7 - 10
1445 BCThe People ComplainNumbers 11, 12
1445 BCThe Twelve SpiesNumbers 13
1445 BCPeople Murmur at the Spies' ReportNumbers 14, 15
1426 BCKorah's RebellionNumbers 16
1426 BCAaron's Staff BudsNumbers 17
1426 BCPriests, Red Heifer, CleansingNumbers 18, 19
1407 BCWater from the Rock at MeribahNumbers 20
1407 BCAaron's DeathNumbers 20:22
1407 BCThe Bronze SnakeNumbers 21
1407 BCBalaam and the AngelNumbers 22 - 25
1407 BCThe Second CensusNumbers 26
1407 BCThe Daughters of ZelophehadNumbers 27
1407 BCJoshua Chosen to Succeed MosesNumbers 27:18
1407 BCSpecial sacrifices and holy daysNumbers 28, 29
1407 BCVows of womenNumbers 30
1407 BCConquest of MidianNumbers 31
1407 BCDivision of TransjordanNumbers 32
1407 BCSummary of Israel's JourneyNumbers 33
1407 BCApportionment of CanaanNumbers 34
1407 BCBorders and Cities of RefugeNumbers 35
1407 BCZelophehad's Daughters MarryNumbers 36
1407 BCPsalm of MosesPsalm 90
1407 BCMoses' Summary of Israel's HistoryDeuteronomy 1 - 4
1406 BCRecapitulation of the LawDeuteronomy 4:44 - 31
1406 BCThe Song of MosesDeuteronomy 32
1406 BCMoses Blesses the Twelve TribesDeuteronomy 32:48
1406 BCBlessings of MosesDeuteronomy 33
1406 BCThe Death of MosesDeuteronomy 34
1406 BCGod Commissions JoshuaJoshua 1
1406 BCRahab Welcomes the SpiesJoshua 2
1406 BCThe Israelites Cross the JordanJoshua 3 - 5
1406 BCConquer of Jericho and AiJoshua 6 - 8
1405 BCKings Join against IsraelJoshua 9
1405 BCThe Sun Stands StillJoshua 10
1405 BCNorthern Palestine DefeatedJoshua 11, 12
1399 BCLand allotted among the TribesJoshua 13 - 22
1375 BCJoshua's Farewell AddressJoshua 23, 24
1375 BCMicah's IdolatryJudges 17
1375 BCDanites Settle in Laish, Take Micah's IdolsJudges 18
1375 BCA Levite's Concubine DegradedJudges 19
1375 BCIsraelites Defeat the BenjamitesJudges 20
1375 BCWives for the BenjamitesJudges 21
1374 BCIsraelites Capture Jerusalem, HebronJudges 1
1374 BCIsrael Rebuked and DefeatedJudges 2
1374 BCIsrael's idolatry and Servitude; OthnielJudges 3
1334 BCEglonJudges 3:12
1316 BCEhudJudges 3:15
1235 BCDeborah and BarakJudges 4
1235 BCThe Song of Deborah and BarakJudges 5
1169 BCGideon and the MidianitesJudges 6 - 8
1140 BCNaomi, Ruth and BoazRuth 1 - 4
1129 BCAbimelech Conspires to Become KingJudges 9
1126 BCPlot against AbimelechJudges 9:22
1126 BCAbimelech is SlainJudges 9:50
1118 BCTola, JairJudges 10
1100 BCBirth of Samuel1 Samuel 1
1100 BCHannah's Song1 Samuel 2
1097 BCJephthah's Covenant with the GileaditesJudges 11
1090 BCJephthah, Ephraim, Ibzan, Elon, AbdonJudges 12
1090 BCIsrael Oppressed by the PhilistinesJudges 13
1075 BCSamson's Marriage and RiddleJudges 14
1075 BCSamson Burns the Philistine CropsJudges 15
1075 BCSamson and Delilah
See More...

|| Mate leh

see more

|| Um mahmah

bang a hia le